evaṃ mayā śrutam — ekasmin samaye bhagavān nālandāyāṃ vyahārṣīt prāvārikāmravane.

tena khalu samayenāsibaddhakaputro grāmanir nāmābhirūpo darśanīya ujjvalatejā atikrāntāyāṃ rātryāṃ yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāmat. upasaṃkramya bhagavatpādau śirasā vanditvaikānte ’sthāt. ekāntasthito ’sibaddhakaputro grāmanir bhagavantam etad avocat —

brāhmaṇā bhadanta mānina uddhatā nānādevatā upāsate. ye kecit prāṇinaḥ kāyabhedāt paraṃ maraṇāt, tāṃs te samarthāḥ kāmakāriṇaḥ sugatiṃ gamayituṃ svargaṃ lokam upapādayitum. bhagavān dharmasvāmi. arhati bhagavān tathā kartuṃ yathā sarvasattvāḥ kāyabhedāt paraṃ maraṇāt sugatiṃ gaccheyuḥ svargaṃ lokaṃ jāyerann iti.

bhagavāṃs tam etad avocat —

tenahi grāmaṇe tvām evātra pratiprakṣyāmi. yathā te kṣameta tathā vyākuryāḥ. tat kiṃ manyase grāmaṇe? yadi kasmimścid grāme vā nigame vā strī vā puruṣo vā kusīdo hīnavīryaḥ pāpadharmā daśākuśalakarmapathasamanvāgataḥ syāt — yaduta prāṇātipātī adattādāyī kāmamithyācārī mṛṣāvādī yāvan mithyādṛṣṭikaḥ. sa kāyabhedāt paraṃ maraṇāt, yadi mahājanakāya āgatya kṛtāñjalipuṭas tam abhisṭuyād āyāceta — bhoḥ puruṣa, tvaṃ kusīdo hīnavīryaḥ pāpadharmā daśākuśalakarmapathasamanvāgataḥ, yaduta prāṇātipātī… yāvan mithyādṛṣṭikaḥ. sa tvam anena hetunānena pratyayena kāyabhedāt paraṃ maraṇāt sugatiṃ gaccha svargaṃ lokam upapadyasveti. tat kiṃ manyase grāmaṇe, api nv asau puruṣo mahājanakāyasyāyācanahetoḥ kāyabhedāt paraṃ maraṇāt sugatiṃ gacchet svargaṃ lokam upapadyeta?

no hīdaṃ bhadanta.

bhagavān āha — sādhu grāmaṇe. tat kasya hetoḥ? yadi grāmaṇe so 'pi puruṣaḥ kusīdaḥ… yāvan mithyādṛṣṭikaḥ, mahājanakāyasyāyācanahetoḥ kāyabhedāt paraṃ maraṇāt sugatiṃ gacchet svargaṃ lokam upapadyeta, nedaṃ sthānaṃ vidyate. tadyathāpi nāma grāmaṇe avidūre grāmasya gambhīra udakarahadaḥ syāt. tatra kaścit puruṣo mahatīṃ śilāṃ prakṣipet. yadi mahājanakāya āgatya kṛtāñjalipuṭas tām abhisṭuyād āyāceta — ummajja bhoḥ śile plavasveti. tat kiṃ manyase grāmaṇe, api nu sā mahatī śilā mahājanakāyasyāyācanahetor ummajjeta plaveta vā?

no hīdaṃ bhadanta.

evam eva grāmaṇe yadi so 'pi puruṣaḥ kusīdaḥ… yāvan mithyādṛṣṭikaḥ, mahājanakāyasyāyācanahetoḥ kāyabhedāt paraṃ maraṇāt sugatiṃ gacchet svargaṃ lokam upapadyeta, nedaṃ sthānaṃ vidyate. tat kasya hetoḥ? ime hi grāmaṇe daśākuśalakarmapathāḥ kṛṣṇāḥ kṛṣṇavipākāḥ svabhāvenādhogāmino durgatiprāpakāḥ.

tat kiṃ manyase grāmaṇe? yadi kasmimścid grāme vā nigame vā strī vā puruṣo vārabdhavīryaḥ saddharmacārī daśakuśalakarmapathasamanvāgataḥ syāt — prāṇātipātāt prativirato 'dattādānāt prativirataḥ… yāvan mithyādṛṣṭiṃ prahāya samyagdṛṣṭikaḥ. sa kāyabhedāt paraṃ maraṇāt, yadi mahājanakāya āgatya kṛtāñjalipuṭas tam abhisṭuyād āyāceta — bhoḥ puruṣa, tvam ārabdhavīryaḥ saddharmacārī daśakuśalakarmapathasamanvāgataḥ… sa tvam anena hetunānena pratyayena kāyabhedāt paraṃ maraṇād apāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ nirayam upapadyasveti. tat kiṃ manyase grāmaṇe, api nv asau puruṣo mahājanakāyasyāyācanahetoḥ kāyabhedāt paraṃ maraṇād apāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ nirayam upapadyeta?

no hīdaṃ bhadanta.

bhagavān āha — sādhu grāmaṇe. tat kasya hetoḥ? yadi grāmaṇe so 'pi puruṣa ārabdhavīryaḥ… yāvan samyagdṛṣṭikaḥ, mahājanakāyasyāyācanahetoḥ kāyabhedāt paraṃ maraṇād apāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ nirayam upapadyeta, nedaṃ sthānaṃ vidyate. tat kasya hetoḥ? ime hi grāmaṇe daśakuśalakarmapathāḥ śuklāḥ śuklavipākāḥ svabhāvenordhvagāminaḥ sugatiprāpakāḥ.

tadyathāpi nāma grāmaṇe avidūre grāmasya gambhīra udakarahadaḥ syāt. tatra kaścit puruṣaḥ sarpirghaṭaṃ vā tailaghaṭaṃ vā apsu bhittvā prakṣipet. tatra yāḥ śarkarāḥ kathalikāś ca tāḥ sīdeyuḥ, yat tu sarpis tailaṃ tat plavetordhvaṃ gacchet. evam eva grāmaṇe yo 'sau puruṣa ārabdhavīryaḥ saddharmacārī daśakuśalakarmapathasamanvāgataḥ… yāvan samyagdṛṣṭikaḥ. tasya kāyabhedāt paraṃ maraṇād, yad idaṃ rūpaṃ cāturmahābhūtikam mātāpitṛsaṃbhavam odanakalmāṣopacayam anityocchādanaparimardanasnapanadharmaṃ bhedanavidhvaṃsanavikiraṇadharma, tat kākair vā khādyate gṛdhrair vā vṛkair vā, dagdhaṃ vā pāṃśuśāyī vā bhavati. yan nu khalu tasya cittaṃ mano vijñānaṃ dīrgharātraṃ śraddhāparibhāvitaṃ śīla-śruta-tyāga-prajñā-paribhāvitam, tad anena hetunānena pratyayenordhvagāmi bhavati sugatiparāyaṇam.

yā ca grāmaṇe prāṇātipātāt prativiratiḥ, eṣa niryāṇamārgo 'bhyudayamārgaḥ sugatimārgaḥ. yā grāmaṇe adattādānāt prativiratiḥ… yāvan mithyādṛṣṭeḥ prativiratiḥ samyagdṛṣṭilābhaḥ, eṣa niryāṇamārgo 'bhyudayamārgaḥ sugatimārgaḥ. punar aparaṃ grāmaṇe asti niryāṇamārgo 'bhyudayamārgaḥ sugatimārgaḥ. katamo grāmaṇe niryāṇamārgo 'bhyudayamārgaḥ sugatimārgaḥ? yadutāryāṣṭāṅgamārgaḥ — samyagdṛṣṭir yāvat samyaksamādhir ity aṣṭau. ayaṃ grāmaṇe niryāṇamārgo 'bhyudayamārgaḥ sugatimārgaḥ.

idam avocad bhagavān. āttamanā asibaddhakaputro grāmaṇis te ca bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandiṣuḥ.

grāmaṇisūktaṃ saptamaṃ niṣṭhitam.