अधिकारिभेदः

समाधिलक्ष्यीकृतमानसं तरुमूलनिषण्णं कञ्चन तपस्विनमुपेत्यान्वयुङ्क्त कोऽप्यध्वगः— “भो भगवन्, कियद्दवीयो वृन्दावनधाम? कियता समयेन तदवाप्येत?” इति। उद्वहति स्मासौ पुमान् पाणिभ्यां मञ्जूषाद्वयीं, मूर्ध्नि च काञ्चन भस्त्रिकाम्।

“घण्टात्रयेण लङ्घ्येताध्वा” इति निजगाद संयमी।

अथ कियत्येव काले व्यतीते, वामदक्षिणपाणिभ्यां कलत्रं तनयं च कर्षन् अपरः पथिकस्तमेवोपेत्य पप्रच्छ— “स्वामिन्, कियता कालेन वृन्दावनं प्राप्येत?” इति।

“द्विघण्टिकात्मकं कालमपेक्षते” इत्युवाच यदा यतिः, तदा स पुमान् प्रतस्थे।

तदनु कश्चित् स्थविरोऽभ्येत्य तमेव प्रश्नं पप्रच्छ। “घण्टिकैका पर्याप्तैतदर्थम्” इति यदा तपस्वी प्राह, तदा सोऽपि जगाम।

एतमाकर्णयन्नालापप्रपञ्चं पुरोवर्ती कश्चित् प्राज्ञस्तं संयमिनमभ्यभाषत— “महाभाग, किमर्थं खल्वमीभ्यः पान्थेभ्यो विविधान्युत्तराणि व्याजहर्थ? आद्यमन्तिकागतं प्रति 'घण्टात्रयमपेक्ष्यते' इति, द्वितीयं प्रति 'घण्टाद्वयम्' इति, तृतीयं तु जरठं प्रति 'होरैकेति' च जगादिथ। किन्निमित्तोऽयमसमञ्जसः पन्थाः?” इति।

ततो रहस्यमुद्घाटयन् मुनिराजहार— “आद्यस्य पुंस उत्तमाङ्गे या भस्त्रिका समदृश्यत, सा खल्वमुष्य प्राक्तनदुष्कृतानां सञ्चयः। मञ्जूषाद्वये च 'शक्नोमि वा न वा तत्र गन्तुम्' इति दोलायमानः संशय एवावात्सीत्। द्वितीयस्य तु चेतसि 'कलत्रं मे, तनयो मे' इति ममतापाशः समबध्यत। तृतीयस्तु वयोवृद्धो रिक्ताभ्यामेव पाणिभ्यामाजगाम। तस्य मानसे नाहङ्कारः, न ममता, नापि काचिदैहिकासक्तिरुदलसत्, अपि तु भगवति मुकुन्दे निष्कम्पा भक्तिरेवावतस्थे। यः खलु पुमान् ऐहिकतृष्णाममतापरिहीनो वृन्दावनं प्रवेष्टुमीहते, स एव श्रीहरिदर्शनस्य पात्रीभवति। अत एवाहं तेषामधिकारमनुसृत्यैव प्रत्यवोचम्” इति।