परोपकारो हि परमो निकषः

कस्मिंश्चिज्जनपदे निजमुत्तराधिकारिणं विचेतुं जरापरिणतं कञ्चिदमात्यं नियुयोज कश्चिद्धरणीपतिः। नूतनसचिववरणधुरन्धरः स वयोवृद्धसचिवः सर्वत्र डिण्डिमघोषमचीकरत्— “राज्यधुरां वोढुं कश्चिदर्हः पुमान् वरिष्यते। तदर्थममुष्मिन् वासरे काचन साफल्यपरीक्षा विधास्यते। तस्मादमात्यपदलिप्सुभिः सर्वैरपि तस्मिन्नहनि राजसदनमधिगन्तव्यम्” इति।

निर्दिष्टेऽहनि मन्त्रिपदाकाङ्क्षिणो बहवो यौवनशालिनो नृपसदनमभिजग्मुः। तत्र च कश्चित् पलितकेशः किङ्करस्तेभ्यः सर्वेभ्यस्तुहिनशीतलं पानकं परिविवेष। पीतपानकास्ते सर्वेऽपि रिक्तचषकान् स्वपार्श्वेष्वेवावचिक्षिपुः। तान् विकीर्णान् चषकान् सङ्ग्रहीतुं यदा स एव स्थविरकिङ्करः प्रायतत, तदा तेषु कश्चित् करुणार्द्रचेता युवा सत्वरमुत्थाय तस्य वयोवृद्धस्य साहाय्यं चकार।

दिनावसाने विहाराय निर्गतास्ते युवानो मार्गे पङ्कनिमग्नं कञ्चन शकटं ददृशुः। तत्रत्यः कश्चन कृषीवलस्तमुद्धर्तुं भृशमायस्यन् तान् यूनः साहाय्यायान्वयुङ्क्त। तथापि धवलदुकूलधारिणस्ते स्ववसनमालिन्यभिया कर्दमस्पर्शं नैवाभ्यलषन्। परन्तु स एव पूर्वोक्तः करुणापरीतात्मा युवा निजवस्त्रमालिन्यशङ्कामप्यविगणय्य तस्य हलधरस्य साहाय्यं व्यदधात्।

भोजनान्ते सभामण्डपमाहूतान् तान् सर्वानपि यूनः समुद्दिश्य स जरदमात्यो जगाद— “भो युवानः, योग्यतापरीक्षणार्थमत्र यूयं समवेताः। मया च सा परीक्षा निर्वर्तिता। तस्यां त्वेक एव पुमान् साफल्यमवाप” इति।

“ननु कापि परीक्षा नैव प्रवृत्तेति मन्यामहे!” इति विस्मयविस्फारितनेत्रः कश्चिद्युवा सहसोत्थाय पप्रच्छ।

“प्रवृत्तैव परीक्षा। मयैव च युष्माकं सर्वेषां योग्यता सम्यक् परीक्षिता। येन हि चषकसङ्ग्रहणे कर्दमनिमग्नशकटोद्धरणे च परोपकारधिया साहाय्यमकारि, स एवामात्यपदाय कल्पते। अत एव स नवामात्यत्वेन मया निरचायि। यतो हि पेयपरिवेषकरूपेण कृषीवलरूपेण चाहमेवात्र तत्र चोपस्थित आसम्” इत्यब्रवीत् स मन्त्री।

स परोपकारतत्परः युवा तद्राज्यस्य सचिवपदमलञ्चकार। अन्ये च सर्वेऽहङ्कारदूषिता युवानो लज्जावनतमस्तकाः सन्तस्तस्मात् स्थानान्निष्क्रान्ताः।