You are here: Home » buddhism » ma » ma28
ma27 
 ma29

MĀ 28 anāthapiṇḍadaglānāvavādasūtram

[Translated originally from the Sanskrit Sarvāstivāda Madhyamāgama to Classical Chinese by a team led by Sarvāstivāda scholar Gautama Saṃghadeva of Kāśmīra in 398CE.
Translated from the Chinese Taisho Tripiṭaka back to Sanskrit by Ramakrishnan Suryanarayanan in 2024-26.]

madhyamāgame śāriputrasaṃyukte tṛtīye'nāthapiṇḍadaglānāvavādasūtramaṣṭamam.

evaṃ mayā śrutam. ekasminsamaye bhagavāñchrāvastyāṃ viharati sma jetavane'nāthapiṇḍadasyārāme.

tena khalu samayena gṛhapatiranāthapiṇḍadaḥ pratyutpannavyādhirabhūdadhimātraduḥkhito bāḍhaglānaḥ. atha gṛhapatiranāthapiṇḍado'nyatamaṃ puruṣamāmantrayata—ehi tvaṃ bhoḥ puruṣa, yena bhagavāṃstenopasaṅkrāma. upasaṅkramya mama vacanena bhagavataḥ pādau śirasā vanda. alpābādhatāṃ paripṛcchālpātaṅkatāṃ laghutthānatāṃ yātrāṃ balaṃ sukhasparśavihāratāṃ ca. evaṃ ca vadasva—gṛhapatirbhadantānāthapiṇḍado bhagavataḥ pādau śirasā vandate, alpābādhatāṃ paripṛcchatyalpātaṅkatāṃ laghutthānatāṃ yātrāṃ balaṃ sukhasparśavihāratāṃ ceti. tvaṃ ca mama vacanena bhagavantaṃ pṛṣṭvā, yenāyuṣmāñchāriputrastenopasaṅkrāma. upasaṅkramya mama vacanenāyuṣmataḥ śāriputrasya pādau śirasā vanda. alpābādhatāṃ paripṛcchālpātaṅkatāṃ laghutthānatāṃ yātrāṃ balaṃ sukhasparśavihāratāṃ ca. evaṃ ca vadasva—gṛhapatirbhadantānāthapiṇḍada āyuṣmataḥ śāriputrasya pādau śirasā vandate, alpābādhatāṃ paripṛcchatyalpātaṅkatāṃ laghutthānatāṃ yātrāṃ balaṃ sukhasparśavihāratāṃ ceti. āyuṣmañchāriputra, gṛhapatiranāthapiṇḍadaḥ pratyutpannavyādhiradhimātraduḥkhito bāḍhaglānaḥ. gṛhapatiranāthapiṇḍadastīvrāṃ kāṅkṣāṃ karotyāyuṣmataḥ śāriputrasya darśanāya. api tu tasya kāyo'tīva kṛśo durbalaḥ, notsahate cāgantumāyuṣmataḥ śāriputrasya sakāśam. sādhu bhadantāyuṣmāñchāriputro'nukampāmupādāya yena gṛhapateranāthapiṇḍadasya niveśanaṃ tenopasaṅkrāmatviti.

atha sa puruṣo gṛhapateranāthapiṇḍadasya vacanaṃ śrutvā yena bhagavāṃstenopajagāma. upetya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte'sthāt. ekāntasthitaḥ sa puruṣo bhagavantametadavocat—gṛhapatirbhagavannanāthapiṇḍado bhagavataḥ pādau śirasā vandate, alpābādhatāṃ paripṛcchatyalpātaṅkatāṃ laghutthānatāṃ yātrāṃ balaṃ sukhasparśavihāratāṃ ceti.

tasminsamaye bhagavāṃstaṃ puruṣamavocat—gṛhapatiranāthapiṇḍadaḥ sukhī bhavatvanupadrutaḥ. devā manuṣyā asurā gandharvā rākṣasāścānye vividhasattvāḥ sukhino bhavantvanupadrutā iti.

atha sa puruṣo bhagavato bhāṣitaṃ śrutvābhinandya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavantaṃ triḥpradakṣiṇīkṛtya prākrāmat. yenāyuṣmāñchāriputrastenopajagāma. upetyāyuṣmataḥ śāriputrasya pādau śirasā vanditvaikānte nyaṣīdat. ekāntaniṣaṇṇaḥ sa puruṣo'yuṣmantaṃ śāriputrametadavocat—gṛhapatirbhadantānāthapiṇḍada āyuṣmataḥ śāriputrasya pādau śirasā vandate, alpābādhatāṃ paripṛcchatyalpātaṅkatāṃ laghutthānatāṃ yātrāṃ balaṃ sukhasparśavihāratāṃ ceti. āyuṣmañchāriputra, gṛhapatiranāthapiṇḍadaḥ pratyutpannavyādhiradhimātraduḥkhito bāḍhaglānaḥ. gṛhapatiranāthapiṇḍadastīvrāṃ kāṅkṣāṃ karotyāyuṣmataḥ śāriputrasya darśanāya. api tu tasya kāyo'tīva kṛśo durbalaḥ, notsahate cāgantumāyuṣmataḥ śāriputrasya sakāśam. sādhu bhadantāyuṣmāñchāriputro'nukampāmupādāya yena gṛhapateranāthapiṇḍadasya niveśanaṃ tenopasaṅkrāmatviti.

adhyavāsayadāyuṣmāñchāriputrastasya puruṣasya tūṣṇīṃbhāvena. atha sa puruṣo'yuṣmataḥ śāriputrasyādhivāsanaṃ viditvā āsanādutthāyāyuṣmataḥ śāriputrasya pādau śirasā vanditvā triḥpradakṣiṇīkṛtya prākrāmat.

athāyuṣmāñchāriputrastasyā rātreratyayāt pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaramādāya yena gṛhapateranāthapiṇḍadasya niveśanaṃ tenopajagāma. gṛhapatiranāthapiṇḍado dūrādevāyuṣmantaṃ śāriputramāgacchantaṃ dadarśa. dṛṣṭvā ca mañcādutthātumupacakrame.

āyuṣmāñchāriputro gṛhapatimanāthapiṇḍadaṃ mañcāduttiṣṭhantaṃ dṛṣṭvaivametadavocat—alaṃ gṛhapate, mottiṣṭha, mottiṣṭha. santīmānyanyānyāsanāni prajñaptāni, tatrāhaṃ niṣatsyāmīti.

nyaṣīdadāyuṣmāñchāriputraḥ prajñapta evāsane. niṣadya cāyuṣmāñchāriputro gṛhapatimanāthapiṇḍadamidamavocat—kaccitte gṛhapate kṣamaṇīyaṃ kaccidyāpanīyam. kaccidannapānaṃ rocate. kaccidduḥkhā vedanāḥ pratikrāmanti no abhikrāmanti, pratikramo nāsāṃ prajñāyate no abhikrama iti.

gṛhapatiravocat—na me bhadanta kṣamaṇīyaṃ na yāpanīyam, na me annapānaṃ rocate. bāḍhā me duḥkhā vedanā abhikrāmanti na pratikrāmanti, abhikramo nāsāṃ prajñāyate na pratikrama iti.

āyuṣmāñchāriputro'vocat—mā bhaiṣīrgṛhapate mā bhaiṣīḥ. tatkasya hetoḥ. aśrutavānbālapṛthagjano'śrāddhyena samanvāgataḥ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ narakaṃ prapadyate. gṛhapaterna vidyate'śrāddhyam api tvagryā śraddhā vidyate. sa tayāgryayā śraddhayā samanvāgato duḥkhaṃ prahīyeta paramañca sukhamutpadyeta. tayāgryayā śraddhayā samanvāgataḥ sakṛdāgāmiphalamanāgāmiphalaṃ vādhigacchet. srotāpattiphalaṃ tu gṛhapatinā pūrvameva sākṣātkṛtam.

mā bhaiṣīrgṛhapate mā bhaiṣīḥ. tatkasya hetoḥ. aśrutavānbālapṛthagjano duṣśīlyena samanvāgataḥ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ narakaṃ prapadyate. gṛhapaterna vidyate duṣśīlyam api tvagryaṃ suśīlyaṃ vidyate. sa tenāgryeṇa suśīlyena samanvāgato duḥkhaṃ prahāya paramaṃ sukhamadhigacchati. tenāgryeṇa suśīlyena samanvāgataḥ sakṛdāgāmiphalamanāgāmiphalaṃ vādhigacchati. srotāpattiphalaṃ tu gṛhapatinā pūrvameva sākṣātkṛtam.

mā bhaiṣīrgṛhapate mā bhaiṣīḥ. tatkasya hetoḥ. aśrutavānbālapṛthagjano'lpāśrutyena samanvāgataḥ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ narakaṃ prapadyate. gṛhapaterna vidyate'lpāśrutyam api tvagryaṃ bāhuśrutyaṃ vidyate. sa tenāgryeṇa bāhuśrutyena samanvāgato duḥkhaṃ prahāya paramaṃ sukhamadhigacchati. tenāgryeṇa bāhuśrutyena samanvāgataḥ sakṛdāgāmiphalamanāgāmiphalaṃ vādhigacchati. srotāpattiphalaṃ tu gṛhapatinā pūrvameva sākṣātkṛtam.

mā bhaiṣīrgṛhapate mā bhaiṣīḥ. tatkasya hetoḥ. aśrutavānbālapṛthagjano mātsaryena samanvāgataḥ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ narakaṃ prapadyate. gṛhapaterna vidyate mātsaryam api tvagryastyāgo vidyate. sa tenāgryeṇa tyāgena samanvāgato duḥkhaṃ prahāya paramaṃ sukhamadhigacchati. tenāgryeṇa tyāgena samanvāgataḥ sakṛdāgāmiphalamanāgāmiphalaṃ vādhigacchati. srotāpattiphalaṃ tu gṛhapatinā pūrvameva sākṣātkṛtam.

mā bhaiṣīrgṛhapate mā bhaiṣīḥ. tatkasya hetoḥ. aśrutavānbālapṛthagjano duṣprajñayā samanvāgataḥ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ narakaṃ prapadyate. gṛhapaterna vidyate duṣprajñā api tvagryā suprajñā vidyate. sa tayāgryayā suprajñayā samanvāgato duḥkhaṃ prahāya paramaṃ sukhamadhigacchati. tayāgryayā suprajñayā samanvāgataḥ sakṛdāgāmiphalamanāgāmiphalaṃ vādhigacchati. srotāpattiphalaṃ tu gṛhapatinā pūrvameva sākṣātkṛtam.

mā bhaiṣīrgṛhapate mā bhaiṣīḥ. tatkasya hetoḥ. aśrutavānbālapṛthagjano mithyādṛṣṭyā samanvāgataḥ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ narakaṃ prapadyate. gṛhapaterna vidyate mithyādṛṣṭirapi tvagryā samyagdṛṣṭirvidyate. sa tayāgryayā samyagdṛṣṭyā samanvāgato duḥkhaṃ prahāya paramaṃ sukhamadhigacchati. tayāgryayā samyagdṛṣṭyā samanvāgataḥ sakṛdāgāmiphalamanāgāmiphalaṃ vādhigacchati. srotāpattiphalaṃ tu gṛhapatinā pūrvameva sākṣātkṛtam.

mā bhaiṣīrgṛhapate mā bhaiṣīḥ. tatkasya hetoḥ. aśrutavānbālapṛthagjano mithyāsaṃkalpena samanvāgataḥ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ narakaṃ prapadyate. gṛhapaterna vidyate mithyāsaṃkalpo'pi tvagryaḥ samyaksaṃkalpo vidyate. sa tenāgryeṇa samyaksaṃkalpena samanvāgato duḥkhaṃ prahāya paramaṃ sukhamadhigacchati. tenāgryeṇa samyaksaṃkalpena samanvāgataḥ sakṛdāgāmiphalamanāgāmiphalaṃ vādhigacchati. srotāpattiphalaṃ tu gṛhapatinā pūrvameva sākṣātkṛtam.

mā bhaiṣīrgṛhapate mā bhaiṣīḥ. tatkasya hetoḥ. aśrutavānbālapṛthagjano mithyādhimokṣeṇa samanvāgataḥ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ narakaṃ prapadyate. gṛhapaterna vidyate mithyādhimokṣo'pi tvagryaḥ samyagadhimokṣo vidyate. sa tenāgryeṇa samyagadhimokṣeṇa samanvāgato duḥkhaṃ prahāya paramaṃ sukhamadhigacchati. tenāgryeṇa samyagadhimokṣeṇa samanvāgataḥ sakṛdāgāmiphalamanāgāmiphalaṃ vādhigacchati. srotāpattiphalaṃ tu gṛhapatinā pūrvameva sākṣātkṛtam.

mā bhaiṣīrgṛhapate mā bhaiṣīḥ. tatkasya hetoḥ. aśrutavānbālapṛthagjano mithyāvimuktyā samanvāgataḥ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ narakaṃ prapadyate. gṛhapaterna vidyate mithyāvimuktirapi tvagryā samyagvimuktirvidyate. sa tayāgryayā samyagvimuktyā samanvāgato duḥkhaṃ prahāya paramaṃ sukhamadhigacchati. tayāgryayā samyagvimuktyā samanvāgataḥ sakṛdāgāmiphalamanāgāmiphalaṃ vādhigacchati. srotāpattiphalaṃ tu gṛhapatinā pūrvameva sākṣātkṛtam.

mā bhaiṣīrgṛhapate mā bhaiṣīḥ. tatkasya hetoḥ. aśrutavānbālapṛthagjano mithyājñānena samanvāgataḥ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ narakaṃ prapadyate. gṛhapaterna vidyate mithyājñānamapi tvagryaṃ samyagjñānaṃ vidyate. sa tenāgryeṇa samyagjñānena samanvāgato duḥkhaṃ prahāya paramaṃ sukhamadhigacchati. tenāgryeṇa samyagjñānena samanvāgataḥ sakṛdāgāmiphalamanāgāmiphalaṃ vādhigacchati. srotāpattiphalaṃ tu gṛhapatinā pūrvameva sākṣātkṛtam.

atha gṛhapateranāthapiṇḍadasya so'mānuṣo vyādhiḥ praśāntaḥ. sa pūrvavatsvastho bhūtaḥ. śayanādutthāya niṣadya cāyuṣmantaṃ śāriputramabhiṣṭauti sma—sādhu sādhu bhadanta śāriputra, āścaryaṃ bhadanta adbhutaṃ bhadanta, yatra hi nāmāyuṣmatā glānāya dharmo deśitaḥ. imaṃ glānāvavādadharmaṃ śṛṇvato mama tīvrā duḥkhā vedanāḥ praśāntāḥ paramaṃ sukhañcotpannam. svastho'smi bhadanta śāriputra bhūto yathā pūrvam.

bhūtapūrvaṃ bhadanta śāriputra, ahamatīte'dhvani kenacideva kāryeṇa rājagṛhaṃ nagaramagamam. tatraikasya gṛhapaterniveśane vāsamupagaccham. tena khalu samayena sa gṛhapatirdivyāyā rātreratyayācchvobhūte buddhapramukhāya bhikṣusaṅghāya bhojanamupatiṣṭhati sma. atha sa gṛhapatī rātreratyayāt prabhātasamaye svānputrapautrān dāsānkarmakarān preṣyānājñāpayati sma—kṣipramuttiṣṭhata bhoḥ, khādanīyaṃ bhojanīyaṃ sajjīkuruteti. te sarva ājñaptā bhojanaśālāyāṃ nānāvidhān praṇītān khādanīyabhojanīyān sajjīkurvanti sma. sa gṛhapatiḥ svayameva praṇītānyāsanāni prajñāpayāmāsa mahatā cālaṅkāreṇa vibhūṣayāmāsa.

tamahaṃ bhadanta śāriputra, dṛṣṭvaivaṃ pratisañcintayāmi sma—kimayaṃ gṛhapatirudvāhaṃ vā vivāhaṃ vā kariṣyati, rājānaṃ vāmantrayiṣyati mahāmātrān vā, mahāyajñaṃ vā yakṣyati, udāhodārāṃ dānapradānīṃ dāsyatīti. evamanuvicintyāhaṃ bhadanta śāriputra, gṛhapatimapṛccham—kiṃ tvaṃ bho gṛhapate udvāhaṃ vā vivāhaṃ vā kariṣyasi, rājānaṃ vā sāmātyamāmantrayiṣyasi, mahāyajñaṃ vā yakṣyasi, udāhodārāṃ dānapradānīṃ dāsyasīti.

sa māmavocat—na me bho udvāho vā vivāho vā, na rājānamāmantrayiṣyāmi, na sāmātyam, na mahāyajñaṃ yakṣye. api tūdārāṃ dānapradānīṃ dāsyāmi, śvobhūte buddhapramukhāya bhikṣusaṅghāya bhojanamupatiṣṭhāmīti.

ahaṃ bhadanta śāriputra, aśrutapūrvaṃ buddho'yamiti śabdaṃ śrutvā romaharṣajāto'bhavam. ahaṃ punarapṛccham—ka eṣo bho gṛhapate buddho nāmeti.

sa māmavocat—kiṃ tvaṃ na śṛṇoṣi? śākyakulādanyatamaḥ śākyakumāraḥ keśaśmaśrvavatārya kāṣāyāṇi vastrāṇyācchādya samyageva śraddhayāgārādanagārikāṃ pravrajito'nuttarāṃ samyaksambodhimabhisambuddhaḥ, sa buddho nāmeti.

ahaṃ punarapṛccham—ka eṣo saṅgho nāmeti.

sa māmavocat—nānānāmāno nānāgotrāḥ keśaśmaśrvavatārya kāṣāyāṇi vastrāṇyācchādya samyageva śraddhayāgārādanagārikāṃ pravrajitā buddhamanuśikṣamāṇāḥ, sa saṅgho nāma. etau buddhasaṅghau mayāmantritāviti.

tato'haṃ bhadanta śāriputra gṛhapatimapṛccham—kuta idānīṃ sa bhagavān viharati, taṃ draṣṭumicchāmīti. sa māmavocat—bhagavānihidānīṃ rājagṛhe viharati veṇuvane kalandakanivāpe. yatheṣṭaṃ gaccheti.

tato me bhadanta śāriputra etadabhūt—yadi kṣipraṃ prabhātā syāt, tūrṇaṃ gatvā bhagavantaṃ drakṣyāmīti. tasya me bhadanta śāriputra bhagavantaṃ drakṣyāmīti tīvracchandena rātrāveva divāsaṃjñotpannā. tasmādahaṃ gṛhānniṣkramya yena śītavanadvāraṃ tenopasamakramiṣam. tasminnagaradvāre dvau yāmikau puruṣau tiṣṭhataḥ. ekaḥ pūrvarātre yān āgantukān praviśato na vārayati, aparo'pararātre yān niṣkrāmato na vārayati. tato me bhadanta śāriputra etadabhūt—nādyapi prabhātamiti. tatkasya hetoḥ? tasminnagaradvāre dvau yāmikau puruṣau tiṣṭhataḥ. ekaḥ pūrvarātre yān āgantukān praviśato na vārayati, aparo'pararātre yān niṣkrāmato na vārayatīti.

tato me bhadanta śāriputra nagaradvārānniṣkrāntamātrasya prakāśo'ntarhito'ndhakāraśca prādurbhūtaḥ. aham bhīto romaharṣajāto'bhavam—mā māṃ manuṣyā amanuṣyā vā viheṭhayantviti.

atha nagaradvārasthito devaputro rājagṛhād yāvad veṇuvanaṃ kalandakanivāpaṃ pṛthivīm avabhāsya mām uktavān—mā bhaiṣīrgṛhapate mā bhaiṣīḥ. tatkasya hetoḥ? ahaṃ pūrve janmani tava mitro guhyapātro nāma. tvayā sārdhaṃ mama tīvraḥ sneho'bhūt.

gṛhapate, ahaṃ pūrvamatīte'dhvani yenāyuṣmānmahāmaudgalyāyanastenopajagāma. upetyāyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya pādau śirasā vanditvaikānte nyaṣīdam. āyuṣmatā mahāmaudgalyāyanenāhaṃ dharmyayā kathayā sandarśitaḥ samādāpitaḥ samuttejitaḥ sampraharṣitaḥ. anekaparyāyeṇa dharmyayā kathayā sandarśya samādāpya samuttejya sampraharṣya tisṛbhiḥ śaraṇāgatibhiḥ pañcabhiśca śīlairanugṛhīto'smi. tato me gṛhapate tisraḥ śaraṇāgatīḥ pañca śīlāni copādāya kāyasya bhedāt paraṃ maraṇāccāturmahārājikeṣu deveṣūpapannaḥ śītavanadvāram adhivasāmi. gaccha gṛhapate gaccha. gamanaṃ te śreyo na tvavasthānam. sa devaputro māṃ pravartayituṃ gāthāmabhāṣata—

śatamaśvā amātyānāṃ ratnapūrṇarathāḥ śatam
buddhamuddiśya gacchataḥ kalāṃ nārghanti ṣoḍaśīm
śataṃ nāgottamāścaiva svarṇarūpyavibhūṣitāḥ
buddhamuddiśya gacchataḥ kalāṃ nārghanti ṣoḍaśīm
śataṃ nārīḥ surūpāśca mālyālaṅkārabhūṣitāḥ
buddhamuddiśya gacchataḥ kalāṃ nārghanti ṣoḍaśīm
cakravartimahārājapūjitaṃ strīvaraṃ bhuvi
buddhamuddiśya gacchataḥ kalāṃ nārghanti ṣoḍaśīm

iti sa devaputro gāthā bhāṣitvā māṃ bhūyo'vocat—gaccha gṛhapate gaccha, gamanaṃ te śreyo na tvavasthānamiti. tato me bhadanta śāriputra etadabhūt—maharddhiko vata sa bhagavāṃstathā dharmo bhikṣusaṅghaśca prabhāvavān. tatkasya hetoḥ? yatra hi nāma devā api māṃ taṃ darśayitumicchanti.

tato'haṃ bhadanta śāriputra tena prakāśena yena veṇuvanaṃ kalandakanivāpastenopasamakramiṣam. tena khalu samayena bhagavānrātreratyayāt prabhātasamaye layanānniṣkramyāvakāśe caṅkramyate sma māmeva pratīkṣamāṇaḥ. apaśyamahaṃ bhadanta śāriputra, bhagavantaṃ dūrata evābhirūpaṃ darśanīyaṃ prāsādikaṃ tārāgaṇeṣviva candramasaṃ kāñcanagirimiva prajvalantaṃ lakṣaṇavyañjanasampannaṃ mahātejasaṃ praśāntendriyaṃ praśāntamānasaṃ nīvaraṇarahitaṃ dāntaṃ śāntaṃ muniṃ tiṣṭhantam. dṛṣṭvā me harṣa utpannaḥ. ahaṃ bhagavantamupasaṅkramya pādau śirasā vanditvā bhagavantamanvacaṅkramam. upāsakadharmatayā cemaṃ ślokamabhāṣe—

kaccidbhagavan sukhaṃ suptaḥ kaccitte śayanaṃ sukham
brāhmaṇaḥ parinirvāto vītarāgo nirupadhiḥ
sarvā icchāḥ prahāyaiva prāpya śāntimanuttarām
apāpamanasā svasthaḥ paramaṃ sukhamaśnute

atha bhagavāñcaṅkramādavatīrya mārgaśirasi prajñapte niṣīdati sma paryaṅkamābhujya. niṣaṇṇo'haṃ bhadanta śāriputra bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte'sthām. bhagavān me dharmyayā kathayā sandarśayati sma samādāpayati sma samuttejayati sma sampraharṣayati sma. anekaparyāyeṇa dharmyayā kathayā sandarśya samādāpya samuttejya sampraharṣya yathā buddhānāṃ dharmatā ānupūrvīṃ kathāṃ kathayati sma, yāṃ śrutvā śrotāraḥ pramuditā bhavanti. yaduta dānakathāṃ śīlakathāṃ svargakathāṃ kāmānāmādīnavaṃ saṅkleśaṃ vyavadānaṃ naiṣkramye cānuśaṃsām.

yadā me bhagavān jñātavān pramuditacittaṃ paripūrṇacittaṃ mṛducittaṃ kṣānticittam udagracittaṃ prasannacittaṃ niḥsaṃśayacittaṃ nīvaraṇarahitacittam, prabhāvavantaṃ balavantaṃ saddharmadeśanāśravaṇasamarthaṃ tadā yā sā buddhānāṃ sāmutkarṣikā dharmadeśanā tāṃ samprakāśayati sma. yaduta duḥkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ mārgam. tasminneva cāsane bhadanta śāriputra āsīnasya me virajaṃ vītamalaṃ dharmeṣu catuṣṣvāryasatyeṣu dharmacakṣurutpannam. tadyathā śuddhaṃ vastraṃ vigatakālakaṃ samyageva raṅgamupagacchet, evamevāhaṃ tasminneva cāsane catvāryāryasatyāni duḥkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ mārgaṃ ca dṛṣṭavān.

ahaṃ bhadanta śāriputra dṛṣṭadharmā prāptadharmā viditadharmā tīrṇakāṅkṣo vigatakathaṃkatho nāparapratyayo'nanyaneyaḥ śāstuḥ śāsane dharmeṣvaiśāradyaprāptaḥ, āsanādutthāya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavantametadavocam—bhagavan, ahamadya svayaṃ bhagavantaṃ śaraṇaṃ gacchāmi dharmaṃ ca bhikṣusaṅghaṃ ca. upāsakaṃ māṃ bhagavāndhārayatvadyāgreṇa yāvajjīvaṃ prāṇopetaṃ śaraṇagataṃ prasannamiti.

ahaṃ bhadanta śāriputra kṛtāñjalirbhagavantamavocam—adhivāsayatu me bhagavāñchrāvastyāṃ varṣāvāsaṃ sārdhaṃ bhikṣusaṅgheneti. atha bhagavān māmapṛcchat—kiṃnāmāsi tvaṃ gṛhapate, śrāvastīnivāsino janāstvāṃ kathaṃ jānanti. ahamavocam—sudatto nāma me bhagavan. anāthānāṃ piṇḍapradānādahaṃ śrāvastīnivāsibhirjanairanāthapiṇḍada iti vijñāyata iti.

atha bhagavān māmapṛcchat—kaccicchrāvastyāṃ nagare vihārāḥ santīti. ahaṃ bhagavantamavocam—na santi vihārāḥ śrāvastyāmiti. atha bhagavān māmuvāca—gṛhapate yadi vihārāḥ santyatra bhikṣavo vihareyurāgaccheyustiṣṭheyuriti. ahamavocam—evametat, bhagavan. ahaṃ tathā karomi vihārāṃśca kārāpayāmi yatra śrāvastyāṃ bhikṣavo vihareyurāgaccheyustiṣṭheyuśca. ekaṃ sahāyamādiśatu me bhagavāniti. atha bhagavatāyuṣmāñchāriputra ājñapto navakarmikatvenānugantum.

tatrāhaṃ bhadanta śāriputra bhagavatā bhāṣitaṃ śrutvābhinandya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā triḥpradakṣiṇīkṛtya prākrāmat. rājagṛhe kṛtakāryo'haṃ sārdhamāyuṣmatā śāriputreṇa śrāvastīmagamam. nagaramapraviśya gṛhaṃ cāpraviśya bahiḥ samantādanvīkṣe sma. kutra ramyaṃ yatra na divā saṃkīrṇaṃ na rātrau ghoṣavad, yatra na daṃśamaśakavātātapasarīsṛpasparśā vihārānbhagavate bhikṣusaṅghāya ca nirmātumarhamiti. tato'haṃ bhadanta śāriputra jetakumārasyārāmamapaśyam. yatra ramyaṃ na divā saṃkīrṇaṃ na rātrau ghoṣavad, yatra na daṃśamaśakavātātapasarīsṛpasparśāḥ. tatrāhamevaṃ cintayāmi sma. ayamārāmo ramyaḥ. atra vihārānbhagavate bhikṣusaṅghāya ca nirmāsyāmīti.

ahaṃ bhadanta śāriputra śrāvastīṃ praviśya gṛhamapraviśya yena jetakumārastenopasaṅkrāmam. upasaṅkramya jetakumāramavocam—krayeṇa dehi me kumāra imamārāmamiti. sa māmavocat—na dāsyāmi gṛhapateti. evaṃ triravocam. sa trirmāmavocat—hiraṇyakoṭisaṃstareṇāpyārāmo na deya iti. ahamuktavān—paricchinnaṃ te kumāra mūlyam, idānīṃ hiraṇyaṃ gṛhāṇeti.

tatrāhaṃ bhadanta śāriputra jetakumāreṇa sārdhaṃ dhane vivadamāno dhane'vivadamānaśca mahāvyāvahārikāṇāṃ dharmasthānām adhikaraṇamagamam. adhikaraṇe mahāmātrā jetakumāramūcuḥ—paricchinnaṃ tvayā kumāra mūlyamiti hiraṇyaṃ gṛhāṇeti.

ahaṃ bhadanta śāriputra śrāvastīṃ praviśya gṛhāt kośebhyo hiraṇyamānīya hastyaśvarathairārāmaṃ saṃstariṣyam. alpāvakāśo hiraṇyenāsaṃstṛta evāvaśiṣṭaḥ. ahaṃ cintayāmi sma—kutra bāhyaṃ kośamanatimahāntamanatikalpaṃ muktvā hiraṇyamānīyāvaśiṣṭhaṃ bhūmibhāgaṃ pūrayeyamiti. jetakumāro māmavocat—gṛhapate yadi dhane paścāttāpamāpanno'si, hiraṇyaṃ tvāmeva pratyāvartatām, ārāmaṃ māmāvartayeti. ahamavocam—na me paścāttāpo'sti kumāra. kevalaṃ cintayāmi kutra kośamanatimahāntamanatikalpaṃ muktvā hiraṇyamānīyāvaśiṣṭaṃ bhūmibhāgaṃ pūrayeyamiti.

atha jetakumāro'cintayat—udāro vatāyaṃ buddhasya tathāgatasya tathā bhikṣusaṅghasya ca prabhāvaḥ. tatkasya hetoḥ? yatra hi nāmāyaṃ gṛhapatirīdṛśamudāraṃ dānaṃ dadāti hiraṇyaṃ viṣkiran. yannvahamapyasminneva śiṣṭāvakāśe buddhāya bhikṣusaṅghāya ca dvārakoṣṭhakaṃ kārayeyamiti. jetakumāro māmavocat—alaṃ gṛhapate mā bhūyo hiraṇyaṃ viṣkira. etamasminnavakāśe'hamapi buddhāya bhikṣusaṅghāya ca dvārakoṣṭhakaṃ kārayāmīti. ahaṃ bhadanta śāriputra, anukampāmupādāya jetakumārāya taṃ bhūmibhāgaṃ vyasṛjam.

ahaṃ bhadanta śāriputra, tasminnārāme ṣoḍaśa mahāprāsādān ṣaṣṭiṃ ca kuṭīramāpayam. tatrāhaṃ bhadanta śāriputra, āyuṣmatā śāriputreṇa navakarmikena me sāhāyyaṃ kṛtam. āścaryaṃ bhadanta śāriputra yatra nāmāyam me glānāvavādadharmo deśitaḥ. taṃ glānāvavādadharmaṃ śrutvā me tīvrā bāḍhā duḥkhā vedanāḥ praśāntāḥ paramaṃ sukhañcotpannam. svastho'smīdānīṃ nirāmayo'nupadrutaḥ. sādhu bhadanta śāriputra, mamānukampayā adya bhojanamadhivāsayeti. adhivāsayatyāyuṣmāñchāriputrastūṣṇīṃbhāvena.

atha gṛhapatiranāthapiṇḍada āyuṣmataḥ śāriputrasyādhivāsanaṃ viditvā āsanādutthāya svayameva pāṇyāvanijya praṇītena khādanīyena bhojanīyena vividhasvādūpaskāreṇa svahastaṃ santarpayati sampravārayati. āyuṣmataḥ śāriputrasya bhuktavato'panītapātrasya gṛhapatiranāthapiṇḍado nīcamāsanaṃ gṛhītvā ekānte niṣasāda dharmaśravaṇāya. ekānte niṣaṇṇāya gṛhapataye'nāthapiṇḍadāyāyuṣmāñchāriputro dharmyayā kathayā sandarśayati samādāpayati samuttejayati sampraharṣayati. anekaparyāyeṇa dharmyayā kathayā sandarśya samādāpya samuttejya sampraharṣyāsanādutthāya prākrāmat.

tena khalu samayena bhagavān mahatā bhikṣusaṅghena parivṛtaḥ puraskṛto dharmaṃ deśayati sma. bhagavān dūrādevāyuṣmantaṃ śāriputramāgacchantaṃ dṛṣṭvā bhikṣūnāmantrayate sma—mahāprajño bhikṣavaḥ śāriputras, tīkṣṇaprajña āśuprajño javanaprajño vistīrṇaprajño gambhīraprajño nairyāṇikaprajñaḥ prabhedaprajñaḥ pratibhānaprajñaḥ. śāriputro bhikṣavaḥ satyaprajñāsamanvāgataḥ. tatkasya hetoḥ? yānyahaṃ catvāri srotāpattyaṅgāni saṃkṣepeṇa deśayāmi, tāni śāriputro gṛhapateranāthapiṇḍadasya vistareṇa daśadhā vibhajatīti.

idamavocad bhagavān. āttamanasaste bhikṣavo bhagavato bhāṣitamabhyanandiṣuḥ.

anāthapiṇḍadaglānāvavādasūtramaṣṭamaṃ samāptam.

ma27 
ma 
 ma29
Search
buddhism/ma/ma28.txt · Last modified: 2026/08/13 10:00