MN 2 - sarvāsravasūtram
madhyamanikāye mūlaparyāyavarge sarvāsravasūtraṃ dvitīyam.
evaṃ mayā śrutamekasmin samaye bhagavāñchrāvastyāṃ viharati sma jetavane'nāthapiṇḍadasyārāme. tatra khalu bhagavānbhikṣūnāmantrayata, bhikṣava iti. bhadanteti te bhikṣavo bhagavate pratyaśrauṣuḥ. bhagavānetadavocat—
sarvāsravasaṃvaraparyāyaṃ vo bhikṣavo deśayiṣyāmi. tacchṛṇuta sādhu manasikuruta bhāṣiṣya iti. evaṃ bhadanteti khalu te bhikṣavo bhagavate pratyaśrauṣuḥ. bhagavānetadavocat—
jānato'haṃ bhikṣavaḥ paśyata āsravāṇāṃ kṣayaṃ vadāmi, nājānato nāpaśyataḥ. kiṃ ca bhikṣavo jānataḥ kiṃ ca paśyata āsravāṇāṃ kṣayaṃ vadāmi? yoniśaśca manasikāramayoniśaśca manasikāram. ayoniśo bhikṣavo manasikurvato'nutpannāścaivāsravā utpadyanta, utpannāścāsravāḥ pravardhante; yoniśaśca khalu bhikṣavo manasikurvato'nutpannāścaivāsravā notpadyanta, utpannāścāsravāḥ prahīyante.
santi bhikṣava āsravā darśanena prahātavyāḥ, santyāsravāḥ saṃvareṇa prahātavyāḥ, santyāsravāḥ pratisevanena prahātavyāḥ, santyāsravā adhivāsanena prahātavyāḥ, santyāsravāḥ parivarjanena prahātavyāḥ, santyāsravā vinodanena prahātavyāḥ, santyāsravā bhāvanayā prahātavyāḥ.
1. darśanaprahātavyāsravāḥ katame ca bhikṣava āsravā darśanena prahātavyāḥ? iha bhikṣavo'śrutavānpṛthagjana āryāṇāmadarśyāryadharmasyākovida āryadharme'vinītaḥ, satpuruṣāṇāmadarśī satpuruṣadharmasyākovidaḥ satpuruṣadharme'vinīto manasikaraṇīyāndharmānna prajānātyamanasikaraṇīyāndharmānna prajānāti. sa manasikaraṇīyāndharmānaprajānannamanasikaraṇīyāndharmānaprajānan, ye dharmā na manasikaraṇīyāstāndharmānmanasikaroti, ye dharmā manasikaraṇīyāstāndharmānna manasikaroti.
katame ca bhikṣavo dharmā na manasikaraṇīyā yāndharmānmanasikaroti? yasya bhikṣavo dharmānmanasikurvato'nutpanno vā kāmāsrava utpadyata, utpanno vā kāmāsravaḥ pravardhate; anutpanno vā bhavāsrava utpadyata, utpanno vā bhavāsravaḥ pravardhate; anutpanno vāvidyāsrava utpadyata, utpanno vāvidyāsravaḥ pravardhate—ime dharmā na manasikaraṇīyā yāndharmānmanasikaroti.
katame ca bhikṣavo dharmā manasikaraṇīyā yāndharmānna manasikaroti? yasya bhikṣavo dharmānmanasikurvato'nutpanno vā kāmāsravo notpadyata, utpanno vā kāmāsravaḥ prahīyate; anutpanno vā bhavāsravo notpadyata, utpanno vā bhavāsravaḥ prahīyate; anutpanno vāvidyāsravo notpadyata, utpanno vāvidyāsravaḥ prahīyate—ime dharmā manasikaraṇīyā yāndharmānna manasikaroti.
tasyāmanasikaraṇīyānāṃ dharmāṇāmamanasikārānmanasikaraṇīyānāṃ dharmāṇāṃ manasikārādanutpannāścaivāsravā utpadyanta, utpannāścāsravāḥ pravardhante.
sa evamayoniśo manasikaroti: 'abhūvaṃ nu khalvahamatītamadhvānam? na nu khalvabhūvamatītamadhvānam? kiṃ nu khalvabhūvamatītamadhvānam? kathaṃ nu khalvabhūvamatītamadhvānam? kiṃ bhūtvā kimabhūvaṃ nu khalvahamatītamadhvānam? bhaviṣyāmi nu khalvahamanāgatamadhvānam? na nu khalu bhaviṣyāmyanāgatamadhvānam? kiṃ nu khalu bhaviṣyāmyanāgatamadhvānam? kathaṃ nu khalu bhaviṣyāmyanāgatamadhvānam? kiṃ bhūtvā kiṃ bhaviṣyāmi nu khalvahamanāgatamadhvānamiti?' etarhi vā pratyutpannamadhvānamadhyātmaṃ kathaṃkathī bhavati: 'ahaṃ nu khalvasmi? no nu khalvasmi? kiṃ nu khalvasmi? kathaṃ nu khalvasmi? ayaṃ nu khalu sattvaḥ kuta āgataḥ? sa kutragāmī bhaviṣyatīti?'
tasyaivamayoniśo manasikurvataḥ ṣaṇṇāṃ dṛṣṭīnāmanyatamā dṛṣṭirutpadyate: 'asti ma ātmeti vāsya satyatvena sthitatvena dṛṣṭirutpadyate; 'nāsti ma ātmeti vāsya satyatvena sthitatvena dṛṣṭirutpadyate; 'ātmanaivātmānaṃ saṃjānāmīti vāsya satyatvena sthitatvena dṛṣṭirutpadyate; 'ātmanaivānātmānaṃ saṃjānāmīti vāsya satyatvena sthitatvena dṛṣṭirutpadyate; 'anātmanaivātmānaṃ saṃjānāmīti vāsya satyatvena sthitatvena dṛṣṭirutpadyate; atha vā punarasyevaṃ dṛṣṭirbhavati: 'yo me'yamātmā vado vedakastatra tatra kalyāṇapāpakānāṃ karmaṇāṃ vipākaṃ pratisaṃvedayate, sa khalu punarme'yamātmā nityo dhruvaḥ śāśvato'vipariṇāmadharmā śāśvatasamaṃ tathaiva sthāsyatīti.' idamucyate bhikṣavo dṛṣṭigataṃ dṛṣṭigahanaṃ dṛṣṭikāntāraṃ dṛṣṭiviśūkaṃ dṛṣṭivispanditaṃ dṛṣṭisaṃyojanam. dṛṣṭisaṃyojanasaṃyukto bhikṣavo'śrutavānpṛthagjano na parimucyate jātyā jarāyā maraṇācchokebhyaḥ paridevebhyo duḥkhebhyo daurmanasyebhya upāyāsebhyaḥ; 'na parimucyate duḥkhād'iti vadāmi.
śrutavāṃśca khalu bhikṣava āryaśrāvaka āryāṇāṃ darśyāryadharmasya kovida āryadharme suvinītaḥ, satpuruṣāṇāṃ darśī satpuruṣadharmasya kovidaḥ satpuruṣadharme suvinīto manasikaraṇīyāndharmānprajānātyamanasikaraṇīyāndharmānprajānāti. sa manasikaraṇīyāndharmānprajānannamanasikaraṇīyāndharmānprajānan, ye dharmā na manasikaraṇīyāstāndharmānna manasikaroti, ye dharmā manasikaraṇīyāstāndharmānmanasikaroti.
katame ca bhikṣavo dharmā na manasikaraṇīyā yāndharmānna manasikaroti? yasya bhikṣavo dharmānmanasikurvato'nutpanno vā kāmāsrava utpadyata, utpanno vā kāmāsravaḥ pravardhate; anutpanno vā bhavāsrava utpadyata, utpanno vā bhavāsravaḥ pravardhate; anutpanno vāvidyāsrava utpadyata, utpanno vāvidyāsravaḥ pravardhate—ime dharmā na manasikaraṇīyā yāndharmānna manasikaroti.
katame ca bhikṣavo dharmā manasikaraṇīyā yāndharmānmanasikaroti? yasya bhikṣavo dharmānmanasikurvato'nutpanno vā kāmāsravo notpadyata, utpanno vā kāmāsravaḥ prahīyate; anutpanno vā bhavāsravo notpadyata, utpanno vā bhavāsravaḥ prahīyate; anutpanno vāvidyāsravo notpadyata, utpanno vāvidyāsravaḥ prahīyate—ime dharmā manasikaraṇīyā yāndharmānmanasikaroti.
tasyāmanasikaraṇīyānāṃ dharmāṇāmamanasikārānmanasikaraṇīyānāṃ dharmāṇāṃ manasikārādanutpannāścaivāsravā notpadyanta, utpannāścāsravāḥ prahīyante.
sa idaṃ duḥkhamiti yoniśo manasikaroti, ayaṃ duḥkhasamudaya iti yoniśo manasikaroti, ayaṃ duḥkhanirodha iti yoniśo manasikaroti, iyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipaditi yoniśo manasikaroti. tasyaivaṃ yoniśo manasikurvatastrīṇi saṃyojanāni prahīyante—satkāyadṛṣṭirvicikitsā śīlavrataparāmarśaḥ. ima ucyante bhikṣava āsravā darśanena prahātavyāḥ.
2. saṃvaraprahātavyāsravāḥ katame ca bhikṣava āsravāḥ saṃvareṇa prahātavyāḥ? iha bhikṣavo bhikṣuḥ pratisaṃkhyāya yoniśaścakṣurindriyasaṃvarasaṃvṛto viharati. yaddhyasya bhikṣavaścakṣurindriyasaṃvareṇāsaṃvṛtasya viharata utpadyerannāsravā vighātaparidāhāḥ; cakṣurindriyasaṃvareṇa saṃvṛtasya viharata evamasya te āsravā vighātaparidāhā na bhavanti. pratisaṃkhyāya yoniśaḥ śrotrendriyasaṃvarasaṃvṛto viharati… ghrāṇendriyasaṃvarasaṃvṛto viharati… jihvendriyasaṃvarasaṃvṛto viharati… kāyendriyasaṃvarasaṃvṛto viharati… manendriyasaṃvarasaṃvṛto viharati. yaddhyasya bhikṣavo manendriyasaṃvareṇāsaṃvṛtasya viharata utpadyerannāsravā vighātaparidāhāḥ; manendriyasaṃvareṇa saṃvṛtasya viharata evamasya te āsravā vighātaparidāhā na bhavanti.
yaddhyasya bhikṣavaḥ saṃvareṇāsaṃvṛtasya viharata utpadyerannāsravā vighātaparidāhāḥ; saṃvareṇa saṃvṛtasya viharata evamasya te āsravā vighātaparidāhā na bhavanti. ima ucyante bhikṣava āsravāḥ saṃvareṇa prahātavyāḥ.
3. pratisevanaprahātavyāsravāḥ katame ca bhikṣava āsravāḥ pratisevanena prahātavyāḥ? iha bhikṣavo bhikṣuḥ pratisaṃkhyāya yoniśaścīvaraṃ pratisevate: 'yāvadeva śītasya pratighātāyoṣṇasya pratighātāya daṃśamaśakavātātapasarīsṛpasamsparśānāṃ pratighātāya, yāvadeva hrīkaupīnapraticchādanārtham'.
pratisaṃkhyāya yoniśaḥ piṇḍapātaṃ pratisevate: 'naiva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūṣaṇāya yāvadevāsya kāyasya sthitaye yāpanāya vihiṃsoparatyai brahmacaryānugrahāyeti purāṇāṃ ca vedanāṃ pratihaniṣyāmi navāṃ ca vedanāṃ notpādayiṣyāmi yātrā ca me bhaviṣyatyanavadyatā ca sparśavihāraśceti'.
pratisaṃkhyāya yoniśaḥ śayanāsanaṃ pratisevate: 'yāvadeva śītasya pratighātāyoṣṇasya pratighātāya daṃśamaśakavātātapasarīsṛpasamsparśānāṃ pratighātāya yāvadevartupariśrayavinodanapratisaṃlayanārāmārtham'.
pratisaṃkhyāya yoniśo glānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraṃ pratisevate: 'yāvadevotpannānāṃ vaiyābādhikānāṃ vedanānāṃ pratighātāyāvyābādhaparamatāyai'.
yaddhyasya bhikṣavo'pratisevamānasyotpadyerannāsravā vighātaparidāhāḥ; pratisevamānasyevamasya te āsravā vighātaparidāhā na bhavanti. ima ucyante bhikṣava āsravāḥ pratisevanena prahātavyāḥ.
4. adhivāsanaprahātavyāsravāḥ katame ca bhikṣava āsravā adhivāsanena prahātavyāḥ? iha bhikṣavo bhikṣuḥ pratisaṃkhyāya yoniśaḥ kṣamo bhavati śītasyoṣṇasya jighatsāyāḥ pipāsāyāḥ, daṃśamaśakavātātapasarīsṛpasamsparśānāṃ duruktānāṃ durāgatānāṃ vacanapathānāmutpannānāṃ śārīrikīṇāṃ vedanānāṃ duḥkhānāṃ tīvrāṇāṃ kharāṇāṃ kaṭukānāmasātānāmamanāpānāṃ prāṇaharāṇāmadhivāsakajātiko bhavati.
yaddhyasya bhikṣavo'nadhivāsayata utpadyerannāsravā vighātaparidāhāḥ; adhivāsayata evamasya te āsravā vighātaparidāhā na bhavanti. ima ucyante bhikṣava āsravā adhivāsanena prahātavyāḥ.
5. parivarjanaprahātavyāsravāḥ katame ca bhikṣava āsravāḥ parivarjanena prahātavyāḥ? iha bhikṣavo bhikṣuḥ pratisaṃkhyāya yoniśaścaṇḍaṃ hastinaṃ parivarjayati, caṇḍamaśvaṃ parivarjayati, caṇḍaṃ vṛṣabhaṃ parivarjayati, caṇḍaṃ kukkuraṃ parivarjayatyahiṃ sthāṇuṃ kaṇṭakasthānaṃ śvabhraṃ prapātaṃ candanikāmoḍigallam. yathārūpāṇi pāpakāni mitrāṇi bhajamānaṃ vijñāḥ sabrahmacāriṇaḥ pāpakeṣu sthāneṣvavakalpayeyuḥ, sa taccānāsanaṃ taṃ cāgocaraṃ tāni ca pāpakāni mitrāṇi pratisaṃkhyāya yoniśaḥ parivarjayati.
yaddhyasya bhikṣavo'parivarjayata utpadyerannāsravā vighātaparidāhāḥ; parivarjayata evamasya te āsravā vighātaparidāhā na bhavanti. ima ucyante bhikṣava āsravāḥ parivarjanena prahātavyāḥ.
6. vinodanaprahātavyāsravāḥ katame ca bhikṣava āsravā vinodanena prahātavyāḥ? iha bhikṣavo bhikṣuḥ pratisaṃkhyāya yoniśa utpannaṃ kāmavitarkaṃ nādhivāsayati prajahāti vinodayati vyantīkarotyanabhāvaṃ gamayati; utpannaṃ vyāpādavitarkam… utpannaṃ vihiṃsāvitarkam… utpannotpannānpāpakānakuśalāndharmānnādhivāsayati prajahāti vinodayati vyantīkarotyanabhāvaṃ gamayati.
yaddhyasya bhikṣavo'vinodayata utpadyerannāsravā vighātaparidāhāḥ; vinodayata evamasya te āsravā vighātaparidāhā na bhavanti. ima ucyante bhikṣava āsravā vinodanena prahātavyāḥ.
7. bhāvanāprahātavyāsravāḥ katame ca bhikṣava āsravā bhāvanayā prahātavyāḥ? iha bhikṣavo bhikṣuḥ pratisaṃkhyāya yoniśaḥ smṛtisambodhyaṅgaṃ bhāvayati vivekaniśritaṃ virāganiśritaṃ nirodhaniśritaṃ vyavasargapariṇāmi; pratisaṃkhyāya yoniśo dharmavicayasambodhyaṅgaṃ bhāvayati… vīryasambodhyaṅgaṃ bhāvayati… prītisambodhyaṅgaṃ bhāvayati… praśrabdhisambodhyaṅgaṃ bhāvayati… samādhisambodhyaṅgaṃ bhāvayati… upekṣāsambodhyaṅgaṃ bhāvayati vivekaniśritaṃ virāganiśritaṃ nirodhaniśritaṃ vyavasargapariṇāmi.
yaddhyasya bhikṣavo'bhāvayata utpadyerannāsravā vighātaparidāhāḥ; bhāvayata evamasya te āsravā vighātaparidāhā na bhavanti. ima ucyante bhikṣava āsravā bhāvanayā prahātavyāḥ.
yataḥ khalu bhikṣavo bhikṣorye āsravā darśanena prahātavyāste darśanena prahīṇā bhavanti, ya āsravāḥ saṃvareṇa prahātavyāste saṃvareṇa prahīṇā bhavanti, ya āsravāḥ pratisevanena prahātavyāste pratisevanena prahīṇā bhavanti, ya āsravā adhivāsanena prahātavyāste'dhivāsanena prahīṇā bhavanti, ya āsravāḥ parivarjanena prahātavyāste parivarjanena prahīṇā bhavanti, ya āsravā vinodanena prahātavyāste vinodanena prahīṇā bhavanti, ya āsravā bhāvanayā prahātavyāste bhāvanayā prahīṇā bhavantyayamucyate bhikṣavaḥ: 'bhikṣuḥ sarvāsravasaṃvarasaṃvṛto viharatyacchaitsīttṛṣṇāṃ vyavartayatsaṃyojanaṃ samyaṅmānābhisamayādantamākārṣīdduḥkhasyeti'.
idamavocadbhagavān. āttamanasaste bhikṣavo bhagavato bhāṣitamabhyanandiṣuriti.
sarvāsravasūtraṃ niṣṭhitaṃ dvitīyam.