MN 4 - bhayabhairavasūtram

madhyamanikāye mūlaparyāyavarge bhayabhairavasūtraṃ caturtham

evaṃ mayā śrutam — ekasmin samaye bhagavān śrāvastyāṃ viharati sma jetavane'nāthapiṇḍadasyārāme.

atha khalu jānuśroṇirbrāhmaṇo yena bhagavāṃstenopasamakrāmat, upasaṅkramya bhagavatā sārdhaṃ samamodata. sammodanīyāṃ kathāṃ smāraṇīyāṃ vyatisāryaikānte nyaṣīdat. ekānte niṣaṇṇaḥ khalu jānuśroṇirbrāhmaṇo bhagavantametadavocat —

“ya ime bho gautama kulaputrā bhavantaṃ gautamamuddiśya śraddhayāgārādanagārikāṃ pravrajitāḥ, bhavāṃsteṣāṃ gautamaḥ pūrvaṅgamaḥ, bhavāṃsteṣāṃ gautamo bahukāraḥ, bhavāṃsteṣāṃ gautamaḥ samādāpayitā; bhavataśca punargautamasya sā janatā dṛṣṭyanugatimāpadyata” iti.

“evametaṃ brāhmaṇa, evametaṃ brāhmaṇa. ye te brāhmaṇa kulaputrā māmuddiśya śraddhayāgārādanagārikāṃ pravrajitāḥ, ahaṃ teṣāṃ pūrvaṅgamo'haṃ teṣāṃ bahukāro'haṃ teṣāṃ samādāpayitā; mama ca punaḥ sā janatā dṛṣṭyanugatimāpadyate” iti.

“durabhisambhavāni khalu bho gautamāraṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni, duṣkaraḥ pravivekaḥ, durabhiramamekatve, haranti manye mano vanāni samādhimalabhamānasya bhikṣor” iti.

“evametaṃ brāhmaṇa, evametaṃ brāhmaṇa. durabhisambhavāni khalu brāhmaṇāraṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni, duṣkaraḥ pravivekaḥ, durabhiramamekatve, haranti manye mano vanāni samādhimalabhamānasya bhikṣoḥ.

mamāpi khalu brāhmaṇa pūrvaṃ sambodhādanabhisambuddhasya bodhisattvasyaiva sata etadabhūt — 'durabhisambhavāni khalu araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni, duṣkaraḥ pravivekaḥ, durabhiramamekatve, haranti manye mano vanāni samādhimalabhamānasya bhikṣor' iti.

tasya mama brāhmaṇaitadabhūt — 'ye khalu kecicchramaṇā vā brāhmaṇā vāpariśuddhakāyakarmāntā araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante, apariśuddhakāyakarmāntasandoṣahetorha vai te bhavantaḥ śramaṇabrāhmaṇā akuśalaṃ bhayabhairavamāhvayanti. na khalu punarahamapariśuddhakāyakarmānto'raṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratiseve; pariśuddhakāyakarmānto'hamasmi. ye hi va āryāḥ pariśuddhakāyakarmāntā araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante teṣāmahamanyatama' iti. etamahaṃ brāhmaṇa pariśuddhakāyakarmatāmātmani sampaśyanbhūyaḥ pralomatāmāpadye'raṇye vihārāya.

tasya mama brāhmaṇaitadabhūt — 'ye khalu kecicchramaṇā vā brāhmaṇā vāpariśuddhavākkarmāntāḥ …pūrvavat… apariśuddhamanaḥkarmāntāḥ …pūrvavat… apariśuddhājīvā araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante, apariśuddhājīvasandoṣahetorha vai te bhavantaḥ śramaṇabrāhmaṇā akuśalaṃ bhayabhairavamāhvayanti. na khalu punarahamapariśuddhājīvo'raṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratiseve; pariśuddhājīvo'hamasmi. ye hi va āryāḥ pariśuddhājīvā araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante teṣāmahamanyatama' iti. etamahaṃ brāhmaṇa pariśuddhājīvatāmātmani sampaśyanbhūyaḥ pralomatāmāpadye'raṇye vihārāya.

tasya mama brāhmaṇaitadabhūt — 'ye khalu kecicchramaṇā vā brāhmaṇā vābhidhyālavaḥ kāmeṣu tīvrasārāgā araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante, abhidhyālukāmeṣutīvrasārāgasandoṣahetorha vai te bhavantaḥ śramaṇabrāhmaṇā akuśalaṃ bhayabhairavamāhvayanti. na khalu punarahamabhidhyāluḥ kāmeṣu tīvrasārāgo'raṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratiseve; anabhidhyālurahamasmi. ye hi va āryā anabhidhyālava araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante teṣāmahamanyatama' iti. etamahaṃ brāhmaṇānabhidhyālutāmātmani sampaśyanbhūyaḥ pralomatāmāpadye'raṇye vihārāya.

tasya mama brāhmaṇaitadabhūt — 'ye khalu kecicchramaṇā vā brāhmaṇā vā vyāpannacittāḥ praduṣṭamanaḥsaṅkalpā araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante, vyāpannacittapraduṣṭamanaḥsaṅkalpasandoṣahetorha vai te bhavantaḥ śramaṇabrāhmaṇā akuśalaṃ bhayabhairavamāhvayanti. na khalu punarahaṃ vyāpannacittaḥ praduṣṭamanaḥsaṅkalpo'raṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratiseve; maitracitto'hamasmi. ye hi va āryā maitracittā araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante teṣāmahamanyatama' iti. etamahaṃ brāhmaṇa maitracittatāmātmani sampaśyanbhūyaḥ pralomatāmāpadye'raṇye vihārāya.

tasya mama brāhmaṇaitadabhūt — 'ye khalu kecicchramaṇā vā brāhmaṇā vā styānamiddhaparyavasthitā araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante, styānamiddhaparyavasthānasandoṣahetorha vai te bhavantaḥ śramaṇabrāhmaṇā akuśalaṃ bhayabhairavamāhvayanti. na khalu punarahaṃ styānamiddhaparyavasthito'raṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratiseve; vigatastyānamiddho'hamasmi. ye hi va āryā vigatastyānamiddhā araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante teṣāmahamanyatama' iti. etamahaṃ brāhmaṇa vigatastyānamiddhatāmātmani sampaśyanbhūyaḥ pralomatāmāpadye'raṇye vihārāya.

tasya mama brāhmaṇaitadabhūt — 'ye khalu kecicchramaṇā vā brāhmaṇā voddhatā avyupaśāntacittā araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante, uddhatāvyupaśāntacittasandoṣahetorha vai te bhavantaḥ śramaṇabrāhmaṇā akuśalaṃ bhayabhairavamāhvayanti. na khalu punarahamuddhato'vyupaśāntacitto'raṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratiseve; vyupaśāntacitto'hamasmi. ye hi va āryā vyupaśāntacittā araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante teṣāmahamanyatama' iti. etamahaṃ brāhmaṇa vyupaśāntacittatāmātmani sampaśyanbhūyaḥ pralomatāmāpadye'raṇye vihārāya.

tasya mama brāhmaṇaitadabhūt — 'ye khalu kecicchramaṇā vā brāhmaṇā vā kāṅkṣiṇo vicikitsakā araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante, kāṅkṣāvicikitsāsandoṣahetorha vai te bhavantaḥ śramaṇabrāhmaṇā akuśalaṃ bhayabhairavamāhvayanti. na khalu punarahaṃ kāṅkṣī vicikitsako'raṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratiseve; tīrṇavicikitso'hamasmi. ye hi va āryāstīrṇavicikitsā araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante teṣāmahamanyatama' iti. etamahaṃ brāhmaṇa tīrṇavicikitsatāmātmani sampaśyanbhūyaḥ pralomatāmāpadye'raṇye vihārāya.

tasya mama brāhmaṇaitadabhūt — 'ye khalu kecicchramaṇā vā brāhmaṇā vātmotkarṣakāḥ parapāṃsina araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante, ātmotkarṣaṇaparapāṃsanasandoṣahetorha vai te bhavantaḥ śramaṇabrāhmaṇā akuśalaṃ bhayabhairavamāhvayanti. na khalu punarahamātmotkarṣakaḥ parapāṃsyaraṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratiseve; anātmotkarṣako'parapāṃsyahamasmi. ye hi va āryā anātmotkarṣakā aparapāṃsina araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante teṣāmahamanyatama' iti. etamahaṃ brāhmaṇānātmotkarṣakatāmaparapāṃsitāmātmani sampaśyanbhūyaḥ pralomatāmāpadye'raṇye vihārāya.

tasya mama brāhmaṇaitadabhūt — 'ye khalu kecicchramaṇā vā brāhmaṇā vā stambhino bhīrukajātīyā araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante, stambhibhīrukajātīyasandoṣahetorha vai te bhavantaḥ śramaṇabrāhmaṇā akuśalaṃ bhayabhairavamāhvayanti. na khalu punarahaṃ stambhī bhīrukajātīyo'raṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratiseve; vigatalomaharṣo'hamasmi. ye hi va āryā vigatalomaharṣā araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante teṣāmahamanyatama' iti. etamahaṃ brāhmaṇa vigatalomaharṣatāmātmani sampaśyanbhūyaḥ pralomatāmāpadye'raṇye vihārāya.

tasya mama brāhmaṇaitadabhūt — 'ye khalu kecicchramaṇā vā brāhmaṇā vā lābhasatkāraślokaṃ nikāmayamānā araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante, lābhasatkāraślokanikāmanasandoṣahetorha vai te bhavantaḥ śramaṇabrāhmaṇā akuśalaṃ bhayabhairavamāhvayanti. na khalu punarahaṃ lābhasatkāraślokaṃ nikāmayamāno'raṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratiseve; alpeccho'hamasmi. ye hi va āryā alpecchā araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante teṣāmahamanyatama' iti. etamahaṃ brāhmaṇālpecchatāmātmani sampaśyanbhūyaḥ pralomatāmāpadye'raṇye vihārāya.

tasya mama brāhmaṇaitadabhūt — 'ye khalu kecicchramaṇā vā brāhmaṇā vā kusītā hīnavīryā araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante, kusītahīnavīryasandoṣahetorha vai te bhavantaḥ śramaṇabrāhmaṇā akuśalaṃ bhayabhairavamāhvayanti. na khalu punarahaṃ kusīto hīnavīryo'raṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratiseve; ārabdhavīryo'hamasmi. ye hi va āryā ārabdhavīryā araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante teṣāmahamanyatama' iti. etamahaṃ brāhmaṇārabdhavīryatāmātmani sampaśyanbhūyaḥ pralomatāmāpadye'raṇye vihārāya.

tasya mama brāhmaṇaitadabhūt — 'ye khalu kecicchramaṇā vā brāhmaṇā vā muṣitasmṛtayo'samprajānanta araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante, muṣitasmṛtyasamprajñānasandoṣahetorha vai te bhavantaḥ śramaṇabrāhmaṇā akuśalaṃ bhayabhairavamāhvayanti. na khalu punarahaṃ muṣitasmṛtirasamprajānanaraṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratiseve; upasthitasmṛtirahamasmi. ye hi va āryā upasthitasmṛtayo'raṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante teṣāmahamanyatama' iti. etamahaṃ brāhmaṇopasthitasmṛtitāmātmani sampaśyanbhūyaḥ pralomatāmāpadye'raṇye vihārāya.

tasya mama brāhmaṇaitadabhūt — 'ye khalu kecicchramaṇā vā brāhmaṇā vāsamāhitā vibhrāntacittā araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante, asamāhitavibhrāntacittasandoṣahetorha vai te bhavantaḥ śramaṇabrāhmaṇā akuśalaṃ bhayabhairavamāhvayanti. na khalu punarahamasamāhito vibhrāntacitto'raṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratiseve; samādhisampanno'hamasmi. ye hi va āryāḥ samādhisampannā araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante teṣāmahamanyatama' iti. etamahaṃ brāhmaṇa samādhisampadamātmani sampaśyanbhūyaḥ pralomatāmāpadye'raṇye vihārāya.

tasya mama brāhmaṇaitadabhūt — 'ye khalu kecicchramaṇā vā brāhmaṇā vā duṣprajñā eḍamūkā araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante, duṣprajñaiḍamūkasandoṣahetorha vai te bhavantaḥ śramaṇabrāhmaṇā akuśalaṃ bhayabhairavamāhvayanti. na khalu punarahaṃ duṣprajña eḍamūko'raṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratiseve; prajñāsampanno'hamasmi. ye hi va āryāḥ prajñāsampannā araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevante teṣāmahamanyatama' iti. etamahaṃ brāhmaṇa prajñāsampadamātmani sampaśyanbhūyaḥ pralomatāmāpadye'raṇye vihārāya.

ṣoḍaśaparyāyaṃ niṣṭhitam.

tasya mama brāhmaṇaitadabhūt — 'yannvahaṃ yāstā rātrayo'bhijñātā abhilakṣitāḥ — caturdaśī pañcadaśyaṣṭamī ca pakṣasya — tathārūpāsu rātriṣu yāni tānyārāmacaityāni vanacaityāni vṛkṣacaityāni bhīṣaṇakāni salomaharṣāṇi tathārūpeṣu śayanāsaneṣu vihareyam, apyeva nāmāhaṃ bhayabhairavaṃ paśyeyam' iti. sa khalvahaṃ brāhmaṇāpareṇa samayena yāstā rātrayo'bhijñātā abhilakṣitāḥ — caturdaśī pañcadaśyaṣṭamī ca pakṣasya — tathārūpāsu rātriṣu yāni tānyārāmacaityāni vanacaityāni vṛkṣacaityāni bhīṣaṇakāni salomaharṣāṇi tathārūpeṣu śayanāsaneṣu vyahārṣam. tatra ca me brāhmaṇa viharato mṛgo vāgacchadmayūro vā kāṣṭhamapātayadvāto vā parṇakaśaṭamairayat; tasya mama brāhmaṇaitadabhūt — 'etadnūnaṃ tadbhayabhairavamāgacchatī'ti. tasya mama brāhmaṇaitadabhūt — 'kiṃ nu khalvahamanyadastu bhayapratikāṅkṣī viharāmi? yannvahaṃ yathābhūtaṃ yathābhūtasya me tadbhayabhairavamāgacchati, tathābhūtaṃ tathābhūta eva tadbhayabhairavaṃ prativinayeyam' iti.

tasya mama brāhmaṇa caṅkramamāṇasya tadbhayabhairavamāgacchat. sa khalvahaṃ brāhmaṇa naiva tāvadatiṣṭhaṃ na nyaṣīdaṃ na nyapadye, yāvaccaṅkramamāṇa eva tadbhayabhairavaṃ pratyavinayam. tasya mama brāhmaṇa sthitasya tadbhayabhairavamāgacchat. sa khalvahaṃ brāhmaṇa naiva tāvadacaṅkramaṃ na nyaṣīdaṃ na nyapadye, yāvatsthita eva tadbhayabhairavaṃ pratyavinayam. tasya mama brāhmaṇa niṣaṇṇasya tadbhayabhairavamāgacchat. sa khalvahaṃ brāhmaṇa naiva tāvannyapadye nātiṣṭhaṃ nācaṅkramaṃ, yāvanniṣaṇṇa eva tadbhayabhairavaṃ pratyavinayam. tasya mama brāhmaṇa nipannasya tadbhayabhairavamāgacchat. sa khalvahaṃ brāhmaṇa naiva tāvannyaṣīdaṃ nātiṣṭhaṃ nācaṅkramaṃ, yāvannipanna eva tadbhayabhairavaṃ pratyavinayam.

santi khalu punarbrāhmaṇaike śramaṇabrāhmaṇā rātrimeva satīṃ diveti saṃjānate, divasameva santaṃ rātririti saṃjānate. idamahaṃ teṣāṃ śramaṇabrāhmaṇānāṃ sammohavihāre vadāmi. ahaṃ khalu punarbrāhmaṇa rātrimeva satīṃ rātririti saṃjānāmi, divasameva santaṃ diveti saṃjānāmi. yaṃ khalu brāhmaṇa samyagvadamāno vadet — 'asammohadharmā sattvo loka utpanno bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāyārthāya hitāya sukhāya devamanuṣyāṇām' iti, māmeva taṃ samyagvadamāno vadet — 'asammohadharmā sattvo loka utpanno bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāyārthāya hitāya sukhāya devamanuṣyāṇām' iti.

ārabdhaṃ khalu punarme brāhmaṇa vīryamabhūdasaṃlīnam, upasthitā smṛtirasaṃmuṣṭā, prasrabdhaḥ kāyo'sārabdhaḥ, samāhitaṃ cittamekāgram. sa khalvahaṃ brāhmaṇa vivicyaiva kāmairvivicyākuśalairdharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānamupasampadya vyahārṣam. vitarkavicārāṇāṃ vyupaśamādadhyātmaṃ samprasādanaṃ cetasa ekotībhāvamavitarkamavicāraṃ samādhijaṃ prītisukhaṃ dvitīyaṃ dhyānamupasampadya vyahārṣam. prīteśca virāgādupekṣakaśca vyahārṣaṃ smṛtimāṃśca samprajānansukhaṃ ca kāyena pratyasamavedayam; yattadāryā ācakṣate — 'upekṣakaḥ smṛtimānsukhavihārī'ti, tṛtīyaṃ dhyānamupasampadya vyahārṣam. sukhasya ca prahāṇādduḥkhasya ca prahāṇātpūrvameva saumanasyadaurmanasyayorastaṃgamādaduḥkhamasukhamupekṣāsmṛtipariśuddhiṃ caturthaṃ dhyānamupasampadya vyahārṣam.

sa evaṃ samāhite citte pariśuddhe paryavadāte'naṅgaṇe vigatopakleśe mṛdubhūte karmaṇye sthite āniñjyaprāpte pūrvanivāsānusmṛtijñānāya cittamabhinyanāmayam. so'nekavihitaṃ pūrvanivāsamanvasmaram, tadyathā — ekāmapi jātiṃ dve api jātī tisro'pi jātīścatasro'pi jātīḥ pañcāpi jātīrdaśāpi jātīrviṃśatimapi jātīstriṃśatamapi jātīścatvāriṃśatamapi jātīḥ pañcāśatamapi jātīḥ jātiśatamapi jātisahasramapi jātiśatasahasramapi anekānapi saṃvartakalpānanekānapi vivartakalpānanekānapi saṃvartavivartakalpān — 'amutrāsamevaṃnāmā evaṃgotra evaṃvarṇa evamāhāra evaṃsukhaduḥkhapratisaṃvedyevamāyuṣparyantaḥ, sa tataścyuto'mutrodapadye; tatrāpyāsamevaṃnāmā evaṃgotra evaṃvarṇa evamāhāra evaṃsukhaduḥkhapratisaṃvedyevamāyuṣparyantaḥ, sa tataścyuta ihopapanna' iti. iti sākāraṃ soddeśamanekavihitaṃ pūrvanivāsamanvasmaram.

iyaṃ khalu me brāhmaṇa rātreḥ prathame yāme prathamā vidyādhigatā, avidyā vihatā vidyotpannā, tamo vihatamāloka utpannaḥ, yathā tadapramattasyātāpinaḥ prahitātmano viharataḥ.

sa evaṃ samāhite citte pariśuddhe paryavadāte'naṅgaṇe vigatopakleśe mṛdubhūte karmaṇye sthite āniñjyaprāpte sattvānāṃ cyutyupapātajñānāya cittamabhinyanāmayam. sa divyena cakṣuṣā viśuddhenātikrāntamānuṣyakena sattvānapaśyaṃ cyavamānānupapadyamānānhīnānpraṇītānsuvarṇāndurvarṇānsugatāndurgatānyathākarmopagānsattvānprājānām — 'ime vata bhavantaḥ sattvāḥ kāyaduścaritena samanvāgatā vāgduścaritena samanvāgatā manoduścaritena samanvāgatā āryāṇāmupavādakā mithyādṛṣṭikā mithyādṛṣṭikarmasamādānāḥ; te kāyasya bhedātparaṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ nirayamupapannāḥ. ime vā punarbhavantaḥ sattvāḥ kāyasucaritena samanvāgatā vāksucaritena samanvāgatā manaḥsucaritena samanvāgatā āryāṇāmanupavādakāḥ samyagdṛṣṭikāḥ samyagdṛṣṭikarmasamādānāḥ; te kāyasya bhedātparaṃ maraṇātsugatiṃ svargaṃ lokamupapannā' iti. iti divyena cakṣuṣā viśuddhenātikrāntamānuṣyakena sattvānapaśyaṃ cyavamānānupapadyamānānhīnānpraṇītānsuvarṇāndurvarṇānsugatāndurgatānyathākarmopagānsattvānprājānām.

iyaṃ khalu me brāhmaṇa rātrermadhyame yāme dvitīyā vidyādhigatā, avidyā vihatā vidyotpannā, tamo vihatamāloka utpannaḥ, yathā tadapramattasyātāpinaḥ prahitātmano viharataḥ.

sa evaṃ samāhite citte pariśuddhe paryavadāte'naṅgaṇe vigatopakleśe mṛdubhūte karmaṇye sthite āniñjyaprāpta āsravāṇāṃ kṣayajñānāya cittamabhinyanāmayam. sa 'idaṃ duḥkham' iti yathābhūtamabhyajñāsam, 'ayaṃ duḥkhasamudaya' iti yathābhūtamabhyajñāsam, 'ayaṃ duḥkhanirodha' iti yathābhūtamabhyajñāsam, 'iyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipad' iti yathābhūtamabhyajñāsam. 'ima āsravā' iti yathābhūtamabhyajñāsam, 'ayamāsravasamudaya' iti yathābhūtamabhyajñāsam, 'ayamāsravanirodha' iti yathābhūtamabhyajñāsam, 'iyamāsravanirodhagāminī pratipad' iti yathābhūtamabhyajñāsam.

tasya mamaivaṃ jānata evaṃ paśyataḥ kāmāsravādapi cittaṃ vyamucyata, bhavāsravādapi cittaṃ vyamucyata, avidyāsravādapi cittaṃ vyamucyata. vimukte vimuktamiti jñānamabhūt.

'kṣīṇā jātiḥ, uṣitaṃ brahmacaryam, kṛtaṃ karaṇīyam, nāparamitthatvāyeti' abhyajñāsam.

iyaṃ khalu me brāhmaṇa rātreḥ paścime yāme tṛtīyā vidyādhigatā, avidyā vihatā vidyotpannā, tamo vihatamāloka utpannaḥ, yathā tadapramattasyātāpinaḥ prahitātmano viharataḥ.

syātkhalu punaste brāhmaṇaivam — 'adyāpi nūnaṃ śramaṇo gautamo'vītarāgo'vītadveṣo'vītamoho, tasmādaraṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratisevate' iti. na khalu punaretadbrāhmaṇaivaṃ draṣṭavyam. dvau khalvahaṃ brāhmaṇārthavaśau sampaśyannaraṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni pratiseve — ātmanaśca dṛṣṭadharmasukhavihāraṃ sampaśyan, paścimāṃ ca janatāmanukampamāna iti.

“anukampitarūpā vatāyaṃ bhavatā gautamena paścimā janatā, yathā tadarhatā samyaksambuddhena. abhikrāntaṃ bho gautama, abhikrāntaṃ bho gautama. tadyathāpi bho gautama nyubjitaṃ votkubjayet, praticchannaṃ vā vivṛṇuyāt, mūḍhāya vā mārgamācakṣīta, andhakāre vā tailapradyotaṃ dhārayet — 'cakṣuṣmanto rūpāṇi drakṣyantī'ti; evameva bhavatā gautamenānekaparyāyeṇa dharmaḥ prakāśitaḥ. eṣo'haṃ bhavantaṃ gautamaṃ śaraṇaṃ gacchāmi dharmaṃ ca bhikṣusaṅghaṃ ca. upāsakaṃ māṃ bhavāngautamo dhārayatvadyāgrātprāṇopetaṃ śaraṇaṃ gatam” iti.

bhayabhairavasūtraṃ niṣṭhitaṃ caturtham.