MN 9 - samyagdṛṣṭisūtram
madhyamanikāye mūlaparyāyavarge samyagdṛṣṭisūtraṃ navamam
evaṃ mayā śrutam — ekasmin samaye bhagavāñchrāvastyāṃ viharati sma jetavane'nāthapiṇḍadasyārāme. tatra khalvāyuṣmāñcchāriputro bhikṣūnāmantrayata — āyuṣmanto bhikṣava iti. bhadanta iti te bhikṣava āyuṣmacchāriputrāya pratyaśrauṣuḥ. āyuṣmāñcchāriputra etadavocat — samyagdṛṣṭiḥ samyagdṛṣṭirityāyuṣmanta ucyate. kiyatā nu khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmamiti?
dūrādapi khalu vayamāyuṣmannāgacchemāyuṣmataḥ śāriputrasyāntikametasya bhāṣitasyārthamājñātum. sādhu vatāyuṣmantameva śāriputraṃ pratibhātvetasya bhāṣitasyārthaḥ — āyuṣmataḥ śāriputrācchrutvā bhikṣavo dhārayiṣyantīti.
tena hyāyuṣmantaḥ śṛṇuta, sādhu manasikuruta, bhāṣiṣya iti.
evamāyuṣmanniti khalu te bhikṣava āyuṣmataḥ śāriputrasya pratyaśrauṣuḥ. āyuṣmāñcchāriputra etadavocat — yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvako'kuśalaṃ ca prajānātyakuśalamūlaṃ ca prajānāti, kuśalaṃ ca prajānāti, kuśalamūlaṃ ca prajānāti — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam.
katamatpunarāyuṣmanto'kuśalam, katamadakuśalamūlam, katamatkuśalam, katamatkuśalamūlam? prāṇātipātaḥ khalvāyuṣmanto'kuśalam, adattādānamakuśalam, kāmamithyācāro'kuśalam, mṛṣāvādo'kuśalam, piśunā vāgakuśalam, paruṣā vāgakuśalam, sambhinnapralāpo'kuśalam, abhidhyākuśalam, vyāpādo'kuśalam, mithyādṛṣṭirakuśalam — idamucyata āyuṣmanto'kuśalam. katamaccāyuṣmanto'kuśalamūlam? lobho'kuśalamūlam, dveṣo'kuśalamūlam, moho'kuśalamūlam — idamucyata āyuṣmanto'kuśalamūlam.
katamaccāyuṣmantaḥ kuśalam? prāṇātipātātprativiratiḥ kuśalam, adattādānātprativiratiḥ kuśalam, kāmamithyācārātprativiratiḥ kuśalam, mṛṣāvādātprativiratiḥ kuśalam, piśunāyā vācaḥ prativiratiḥ kuśalam, paruṣāyā vācaḥ prativiratiḥ kuśalam, sambhinnapralāpātprativiratiḥ kuśalam, anabhidhyā kuśalam, avyāpādaḥ kuśalam, samyagdṛṣṭiḥ kuśalam — idamucyata āyuṣmantaḥ kuśalam. katamaccāyuṣmantaḥ kuśalamūlam? alobhaḥ kuśalamūlam, adveṣaḥ kuśalamūlam, amohaḥ kuśalamūlam — idamucyata āyuṣmantaḥ kuśalamūlam.
yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvaka evamakuśalaṃ prajānātyevamakuśalamūlaṃ prajānātyevaṃ kuśalaṃ prajānātyevaṃ kuśalamūlaṃ prajānāti, sa sarvaśo rāgānuśayaṃ prahāya, pratighānuśayaṃ prativinodya, asmīti dṛṣṭimānānuśayaṃ samudghātya, avidyāṃ prahāya vidyāmutpādya dṛṣṭa eva dharme duḥkhasyāntakaro bhavati — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam.
sādhvāyuṣmanniti khalu te bhikṣava āyuṣmataḥ śāriputrasya bhāṣitamabhyanandyānumodyāyuṣmantaṃ śāriputramuttaraṃ praśnamapṛcchan — syātpunarāyuṣmannanyo'pi paryāyo yathā āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmamiti? syādāyuṣmantaḥ. yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvaka āhāraṃ ca prajānātyāhārasamudayaṃ ca prajānātyāhāranirodhaṃ ca prajānātyāhāranirodhagāminīṃ pratipadaṃ ca prajānāti — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam.
katamaḥ punarāyuṣmanta āhāraḥ, katama āhārasamudayaḥ, katama āhāranirodhaḥ, katamāhāranirodhagāminī pratipat? catvāra ima āyuṣmanta āhārā bhūtānāṃ vā sattvānāṃ sthitaye sambhaveṣiṇāṃ vānugrahāya. katame catvāraḥ? kavaḍīkāra āhāra audāriko vā sūkṣmo vā, sparśo dvitīyo, manassaṃcetanā tṛtīyā, vijñānaṃ caturtham. tṛṣṇāsamudayādāhārasamudayaḥ, tṛṣṇānirodhādāhāranirodhaḥ, ayamevāryo'ṣṭāṅgiko mārga āhāranirodhagāminī pratipat, tadyathā — samyagdṛṣṭiḥ samyaksaṃkalpaḥ samyagvāk samyakkarmāntaḥ samyagājīvaḥ samyagvyāyāmaḥ samyaksmṛtiḥ samyaksamādhiḥ.
yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvaka evamāhāraṃ prajānātyevamāhārasamudayaṃ prajānātyevamāhāranirodhaṃ prajānātyevamāhāranirodhagāminīṃ pratipadaṃ prajānāti, sa sarvaśo rāgānuśayaṃ prahāya, pratighānuśayaṃ prativinodya, asmīti dṛṣṭimānānuśayaṃ samudghātya, avidyāṃ prahāya vidyāmutpādya dṛṣṭa eva dharme duḥkhasyāntakaro bhavati — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam.
sādhvāyuṣmanniti khalu te bhikṣava āyuṣmataḥ śāriputrasya bhāṣitamabhyanandyānumodyāyuṣmantaṃ śāriputramuttaraṃ praśnamapṛcchan — syātpunarāyuṣmannanyo'pi paryāyo yathā āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmamiti? syādāyuṣmantaḥ. yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvako duḥkhaṃ ca prajānāti, duḥkhasamudayaṃ ca prajānāti, duḥkhanirodhaṃ ca prajānāti, duḥkhanirodhagāminīṃ pratipadaṃ ca prajānāti — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam. katamatpunarāyuṣmanto duḥkham, katamo duḥkhasamudayaḥ, katamo duḥkhanirodhaḥ, katamā duḥkhanirodhagāminī pratipat? jātirapi duḥkhā, jarāpi duḥkhā, maraṇamapi duḥkham, śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsā api duḥkhā, apriyaiḥ samprayogo'pi duḥkhaḥ, priyairviprayogo'pi duḥkho, yadapīcchanna labhate tadapi duḥkham, saṃkṣepeṇa pañcopādānaskandhā duḥkhāḥ — idamucyata āyuṣmanto duḥkham. katamaścāyuṣmanto duḥkhasamudayaḥ? yāyaṃ tṛṣṇā paunarbhavikī nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī, tadyathā — kāmatṛṣṇā, bhavatṛṣṇā, vibhavatṛṣṇā — ayamucyata āyuṣmanto duḥkhasamudayaḥ. katamaścāyuṣmanto duḥkhanirodhaḥ? yastasyā eva tṛṣṇāyā aśeṣavirāganirodhastyāgaḥ pratinisargo muktiranālayaḥ — ayamucyata āyuṣmanto duḥkhanirodhaḥ. katamā cāyuṣmanto duḥkhanirodhagāminī pratipat? ayamevāryo'ṣṭāṅgiko mārgaḥ, tadyathā — samyagdṛṣṭiḥ …(pūrvavat)… samyaksamādhiḥ — iyamucyata āyuṣmanto duḥkhanirodhagāminī pratipat.
yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvaka evaṃ duḥkhaṃ prajānātyevaṃ duḥkhasamudayaṃ prajānātyevaṃ duḥkhanirodhaṃ prajānātyevaṃ duḥkhanirodhagāminīṃ pratipadaṃ prajānāti, sa sarvaśo rāgānuśayaṃ prahāya, pratighānuśayaṃ prativinodya, asmīti dṛṣṭimānānuśayaṃ samudghātya, avidyāṃ prahāya vidyāmutpādya dṛṣṭa eva dharme duḥkhasyāntakaro bhavati — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam.
sādhvāyuṣmanniti khalu te bhikṣava āyuṣmataḥ śāriputrasya bhāṣitamabhyanandyānumodyāyuṣmantaṃ śāriputramuttaraṃ praśnamapṛcchan — syātpunarāyuṣmannanyo'pi paryāyo yathā āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmamiti? syādāyuṣmantaḥ. yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ jarāmaraṇaṃ ca prajānāti, jarāmaraṇasamudayaṃ ca prajānāti, jarāmaraṇanirodhaṃ ca prajānāti, jarāmaraṇanirodhagāminīṃ pratipadaṃ ca prajānāti — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam. katamatpunarāyuṣmanto jarāmaraṇam, katamo jarāmaraṇasamudayaḥ, katamo jarāmaraṇanirodhaḥ, katamā jarāmaraṇanirodhagāminī pratipat? yā teṣāṃ teṣāṃ sattvānāṃ tasmiṃstasminsattvanikāye jarā jīrṇatā khāṇḍityam, pālityam, valitvacatā, āyuṣaḥ saṃhānirindriyāṇāṃ paripākaḥ — iyamucyata āyuṣmanto jarā. katamaccāyuṣmanto maraṇam? yā teṣāṃ teṣāṃ sattvānāṃ tasmāttasmātsattvanikāyāccutiścyavanatā bhedo'ntardhānaṃ mṛtyurmaraṇaṃ kālakriyā skandhānāṃ bhedaḥ, kalevarasya nikṣepo jīvitendriyasyopacchedaḥ — idamucyata āyuṣmanto maraṇam. iyaṃ ca jarā idaṃ ca maraṇam — idamucyata āyuṣmanto jarāmaraṇam. jātisamudayājjarāmaraṇasamudayaḥ, jātinirodhājjarāmaraṇanirodhaḥ, ayamevāryo'ṣṭāṅgiko mārgo jarāmaraṇanirodhagāminī pratipat, tadyathā — samyagdṛṣṭiḥ …(pūrvavat)… samyaksamādhiḥ.
yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvaka evaṃ jarāmaraṇaṃ prajānātyevaṃ jarāmaraṇasamudayaṃ prajānātyevaṃ jarāmaraṇanirodhaṃ prajānātyevaṃ jarāmaraṇanirodhagāminīṃ pratipadaṃ prajānāti, sa sarvaśo rāgānuśayaṃ prahāya …(pūrvavat)… duḥkhasyāntakaro bhavati — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam.
sādhvāyuṣmanniti khalu …(pūrvavat)… apṛcchan — syātpunarāyuṣmannanyo'pi paryāyo …(pūrvavat)… syādāyuṣmantaḥ. yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ jātiṃ ca prajānāti, jātisamudayaṃ ca prajānāti, jātinirodhaṃ ca prajānāti, jātinirodhagāminīṃ pratipadaṃ ca prajānāti — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam. katamā punarāyuṣmanto jātiḥ, katamo jātisamudayaḥ, katamo jātinirodhaḥ, katamā jātinirodhagāminī pratipat? yā teṣāṃ teṣāṃ sattvānāṃ tasmiṃstasminsattvanikāye jātiḥ saṃjātiravakrāntirabhinirvṛttiḥ skandhānāṃ prādurbhāva āyatanānāṃ pratilābhaḥ — iyamucyata āyuṣmanto jātiḥ. bhavasamudayājjātisamudayaḥ, bhavanirodhājjātinirodhaḥ, ayamevāryo'ṣṭāṅgiko mārgo jātinirodhagāminī pratipat, tadyathā — samyagdṛṣṭiḥ …(pūrvavat)… samyaksamādhiḥ.
yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvaka evaṃ jātiṃ prajānātyevaṃ jātisamudayaṃ prajānātyevaṃ jātinirodhaṃ prajānātyevaṃ jātinirodhagāminīṃ pratipadaṃ prajānāti, sa sarvaśo rāgānuśayaṃ prahāya …(pūrvavat)… duḥkhasyāntakaro bhavati — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam.
sādhvāyuṣmanniti khalu …(pūrvavat)… apṛcchan — syātpunarāyuṣmannanyo'pi paryāyo …(pūrvavat)… syādāyuṣmantaḥ. yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ bhavaṃ ca prajānāti, bhavasamudayaṃ ca prajānāti, bhavanirodhaṃ ca prajānāti, bhavanirodhagāminīṃ pratipadaṃ ca prajānāti — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam. katamaḥ punarāyuṣmanto bhavaḥ, katamo bhavasamudayaḥ, katamo bhavanirodhaḥ, katamā bhavanirodhagāminī pratipat? traya ima āyuṣmanto bhavāḥ — kāmabhavo rūpabhava ārūpyabhavaḥ. upādānasamudayādbhavasamudayaḥ, upādānanirodhādbhavanirodhaḥ, ayamevāryo'ṣṭāṅgiko mārgo bhavanirodhagāminī pratipat, tadyathā — samyagdṛṣṭiḥ …(pūrvavat)… samyaksamādhiḥ.
yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvaka evaṃ bhavaṃ prajānātyevaṃ bhavasamudayaṃ prajānātyevaṃ bhavanirodhaṃ prajānātyevaṃ bhavanirodhagāminīṃ pratipadaṃ prajānāti, sa sarvaśo rāgānuśayaṃ prahāya …(pūrvavat)… duḥkhasyāntakaro bhavati. etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam.
sādhvāyuṣmanniti khalu …(pūrvavat)… apṛcchan — syātpunarāyuṣmannanyo'pi paryāyo …(pūrvavat)… syādāyuṣmantaḥ. yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvaka upādānaṃ ca prajānātyupādānasamudayaṃ ca prajānātyupādānanirodhaṃ ca prajānātyupādānanirodhagāminīṃ pratipadaṃ ca prajānāti — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam. katamatpunarāyuṣmantopādānam, katama upādānasamudayaḥ, katama upādānanirodhaḥ, katamopādānanirodhagāminī pratipat? catvārimānyāyuṣmanta upādānāni — kāmopādānam, dṛṣṭyupādānam, śīlavratopādānam, ātmavādopādānam. tṛṣṇāsamudayādupādānasamudayaḥ, tṛṣṇānirodhādupādānanirodhaḥ, ayamevāryo'ṣṭāṅgiko mārga upādānanirodhagāminī pratipat, tadyathā — samyagdṛṣṭiḥ …(pūrvavat)… samyaksamādhiḥ.
yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvaka evamupādānaṃ prajānātyevamupādānasamudayaṃ prajānātyevamupādānanirodhaṃ prajānātyevamupādānanirodhagāminīṃ pratipadaṃ prajānāti, sa sarvaśo rāgānuśayaṃ prahāya …(pūrvavat)… duḥkhasyāntakaro bhavati — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam.
sādhvāyuṣmanniti khalu …(pūrvavat)… apṛcchan — syātpunarāyuṣmannanyo'pi paryāyo …(pūrvavat)… syādāyuṣmantaḥ. yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ tṛṣṇāṃ ca prajānāti, tṛṣṇāsamudayaṃ ca prajānāti, tṛṣṇānirodhaṃ ca prajānāti, tṛṣṇānirodhagāminīṃ pratipadaṃ ca prajānāti — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam. katamā punarāyuṣmantastṛṣṇā, katamo tṛṣṇāsamudayaḥ, katamo tṛṣṇānirodhaḥ, katamā tṛṣṇānirodhagāminī pratipat? ṣaḍime āyuṣmantastṛṣṇākāyāḥ — rūpatṛṣṇā, śabdatṛṣṇā, gandhatṛṣṇā, rasatṛṣṇā, spraṣṭavyatṛṣṇā, dharmatṛṣṇā. vedanāsamudayāttṛṣṇāsamudayaḥ, vedanānirodhāttṛṣṇānirodhaḥ, ayamevāryo'ṣṭāṅgiko mārgaḥ tṛṣṇānirodhagāminī pratipat, tadyathā — samyagdṛṣṭiḥ …(pūrvavat)… samyaksamādhiḥ.
yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvaka evaṃ tṛṣṇāṃ prajānātyevaṃ tṛṣṇāsamudayaṃ prajānātyevaṃ tṛṣṇānirodhaṃ prajānātyevaṃ tṛṣṇānirodhagāminīṃ pratipadaṃ prajānāti, sa sarvaśo rāgānuśayaṃ prahāya …(pūrvavat)… duḥkhasyāntakaro bhavati — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam.
sādhvāyuṣmanniti khalu …(pūrvavat)… apṛcchan — syātpunarāyuṣmannanyo'pi paryāyo …(pūrvavat)… syādāyuṣmantaḥ. yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvako vedanāṃ ca prajānāti, vedanāsamudayaṃ ca prajānāti, vedanānirodhaṃ ca prajānāti, vedanānirodhagāminīṃ pratipadaṃ ca prajānāti — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam. katamā punarāyuṣmanto vedanā, katamo vedanāsamudayaḥ, katamo vedanānirodhaḥ, katamā vedanānirodhagāminī pratipat? ṣaḍime āyuṣmanto vedanākāyāḥ — cakṣussamsparśajā vedanā, śrotrasamsparśajā vedanā, ghrāṇasamsparśajā vedanā, jihvāsamsparśajā vedanā, kāyasamsparśajā vedanā, manassamsparśajā vedanā. sparśasamudayādvedanāsamudayaḥ, sparśanirodhādvedanānirodhaḥ, ayamevāryo'ṣṭāṅgiko mārgo vedanānirodhagāminī pratipat, tadyathā — samyagdṛṣṭiḥ …(pūrvavat)… samyaksamādhiḥ.
yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvaka evaṃ vedanāṃ prajānātyevaṃ vedanāsamudayaṃ prajānātyevaṃ vedanānirodhaṃ prajānātyevaṃ vedanānirodhagāminīṃ pratipadaṃ prajānāti, sa sarvaśo rāgānuśayaṃ prahāya …(pūrvavat)… duḥkhasyāntakaro bhavati — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam.
sādhvāyuṣmanniti khalu …(pūrvavat)… apṛcchan — syātpunarāyuṣmannanyo'pi paryāyo …(pūrvavat)… syādāyuṣmantaḥ. yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ sparśaṃ ca prajānāti, sparśasamudayaṃ ca prajānāti, sparśanirodhaṃ ca prajānāti, sparśanirodhagāminīṃ pratipadaṃ ca prajānāti — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam. katamaḥ punarāyuṣmantaḥ sparśaḥ, katamaḥ sparśasamudayaḥ, katamaḥ sparśanirodhaḥ, katamā sparśanirodhagāminī pratipat? ṣaḍime āyuṣmantaḥ sparśakāyāḥ — cakṣussamsparśaḥ, śrotrasamsparśo, ghrāṇasamsparśo, jihvāsamsparśaḥ, kāyasamsparśo, manassamsparśaḥ. ṣaḍāyatanasamudayātsparśasamudayaḥ, ṣaḍāyatananirodhātsparśanirodhaḥ, ayamevāryo'ṣṭāṅgiko mārgaḥ sparśanirodhagāminī pratipat, tadyathā — samyagdṛṣṭiḥ …(pūrvavat)… samyaksamādhiḥ.
yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvaka evaṃ sparśaṃ prajānātyevaṃ sparśasamudayaṃ prajānātyevaṃ sparśanirodhaṃ prajānātyevaṃ sparśanirodhagāminīṃ pratipadaṃ prajānāti, sa sarvaśo rāgānuśayaṃ prahāya …(pūrvavat)… duḥkhasyāntakaro bhavati — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam.
sādhvāyuṣmanniti khalu …(pūrvavat)… apṛcchan — syātpunarāyuṣmannanyo'pi paryāyo …(pūrvavat)… syādāyuṣmantaḥ. yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ ṣaḍāyatanaṃ ca prajānāti, ṣaḍāyatanasamudayaṃ ca prajānāti, ṣaḍāyatananirodhaṃ ca prajānāti, ṣaḍāyatananirodhagāminīṃ pratipadaṃ ca prajānāti — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam. katamatpunarāyuṣmantaḥ ṣaḍāyatanam, katamaḥ ṣaḍāyatanasamudayaḥ, katamaḥ ṣaḍāyatananirodhaḥ, katamā ṣaḍāyatananirodhagāminī pratipat? ṣaḍimānyāyuṣmanta āyatanāni — cakṣurāyatanam, śrotrāyatanam, ghrāṇāyatanam, jihvāyatanam, kāyāyatanam, manaāyatanam. nāmarūpasamudayātṣaḍāyatanasamudayaḥ, nāmarūpanirodhātṣaḍāyatananirodhaḥ, ayamevāryo'ṣṭāṅgiko mārgaḥ ṣaḍāyatananirodhagāminī pratipat, tadyathā — samyagdṛṣṭiḥ …(pūrvavat)… samyaksamādhiḥ.
yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvaka evaṃ ṣaḍāyatanaṃ prajānātyevaṃ ṣaḍāyatanasamudayaṃ prajānātyevaṃ ṣaḍāyatananirodhaṃ prajānātyevaṃ ṣaḍāyatananirodhagāminīṃ pratipadaṃ prajānāti, sa sarvaśo rāgānuśayaṃ prahāya …(pūrvavat)… duḥkhasyāntakaro bhavati — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam.
sādhvāyuṣmanniti khalu …(pūrvavat)… apṛcchan — syātpunarāyuṣmannanyo'pi paryāyo …(pūrvavat)… syādāyuṣmantaḥ. yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvako nāmarūpaṃ ca prajānāti, nāmarūpasamudayaṃ ca prajānāti, nāmarūpanirodhaṃ ca prajānāti, nāmarūpanirodhagāminīṃ pratipadaṃ ca prajānāti — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam. katamatpunarāyuṣmanto nāmarūpam, katamo nāmarūpasamudayaḥ, katamo nāmarūpanirodhaḥ, katamā nāmarūpanirodhagāminī pratipat? vedanā, saṃjñā, cetanā, sparśo manasikāraḥ — idamucyata āyuṣmanto nāmam; catvāri ca mahābhūtāni, caturṇāṃ ca mahābhūtānāmupādāyarūpam — idamucyata āyuṣmanto rūpam. itīdaṃ ca nāmamidaṃ ca rūpam — idamucyata āyuṣmanto nāmarūpam. vijñānasamudayānnāmarūpasamudayaḥ, vijñānanirodhānnāmarūpanirodhaḥ, ayamevāryo'ṣṭāṅgiko mārgo nāmarūpanirodhagāminī pratipat, tadyathā — samyagdṛṣṭiḥ …(pūrvavat)… samyaksamādhiḥ.
yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvaka evaṃ nāmarūpaṃ prajānātyevaṃ nāmarūpasamudayaṃ prajānātyevaṃ nāmarūpanirodhaṃ prajānātyevaṃ nāmarūpanirodhagāminīṃ pratipadaṃ prajānāti, sa sarvaśo rāgānuśayaṃ prahāya …(pūrvavat)… duḥkhasyāntakaro bhavati — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam.
sādhvāyuṣmanniti khalu …(pūrvavat)… apṛcchan — syātpunarāyuṣmannanyo'pi paryāyo …(pūrvavat)… syādāyuṣmantaḥ. yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvako vijñānaṃ ca prajānāti, vijñānasamudayaṃ ca prajānāti, vijñānanirodhaṃ ca prajānāti, vijñānanirodhagāminīṃ pratipadaṃ ca prajānāti — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam. katamatpunarāyuṣmanto vijñānam, katamo vijñānasamudayaḥ, katamo vijñānanirodhaḥ, katamā vijñānanirodhagāminī pratipat? ṣaḍime āyuṣmanto vijñānakāyāḥ — cakṣurvijñānam, śrotravijñānam, ghrāṇavijñānam, jihvāvijñānam, kāyavijñānam, manovijñānam. saṃskārasamudayādvijñānasamudayaḥ, saṃskāranirodhādvijñānanirodhaḥ, ayamevāryo'ṣṭāṅgiko mārgo vijñānanirodhagāminī pratipat, tadyathā — samyagdṛṣṭiḥ …(pūrvavat)… samyaksamādhiḥ.
yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvaka evaṃ vijñānaṃ prajānātyevaṃ vijñānasamudayaṃ prajānātyevaṃ vijñānanirodhaṃ prajānātyevaṃ vijñānanirodhagāminīṃ pratipadaṃ prajānāti, sa sarvaśo rāgānuśayaṃ prahāya …(pūrvavat)… duḥkhasyāntakaro bhavati — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam.
sādhvāyuṣmanniti khalu …(pūrvavat)… apṛcchan — syātpunarāyuṣmannanyo'pi paryāyo …(pūrvavat)… syādāyuṣmantaḥ. yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ saṃskārāṃśca prajānāti, saṃskārasamudayaṃ ca prajānāti, saṃskāranirodhaṃ ca prajānāti, saṃskāranirodhagāminīṃ pratipadaṃ ca prajānāti — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam. katame punarāyuṣmantaḥ saṃskārāḥ, katamaḥ saṃskārasamudayaḥ, katamaḥ saṃskāranirodhaḥ, katamā saṃskāranirodhagāminī pratipat? traya ima āyuṣmantaḥ saṃskārāḥ — kāyasaṃskāro vāksaṃskāraścittasaṃskāraḥ. avidyāsamudayātsaṃskārasamudayaḥ, avidyānirodhātsaṃskāranirodhaḥ, ayamevāryo'ṣṭāṅgiko mārgaḥ saṃskāranirodhagāminī pratipat, tadyathā — samyagdṛṣṭiḥ …(pūrvavat)… samyaksamādhiḥ.
yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvaka evaṃ saṃskārānprajānātyevaṃ saṃskārasamudayaṃ prajānātyevaṃ saṃskāranirodhaṃ prajānātyevaṃ saṃskāranirodhagāminīṃ pratipadaṃ prajānāti, sa sarvaśo rāgānuśayaṃ prahāya, pratighānuśayaṃ prativinodya, asmīti dṛṣṭimānānuśayaṃ samudghātya, avidyāṃ prahāya vidyāmutpādya dṛṣṭa eva dharme duḥkhasyāntakaro bhavati — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam.
sādhvāyuṣmanniti khalu …(pūrvavat)… apṛcchan — syātpunarāyuṣmannanyo'pi paryāyo …(pūrvavat)… syādāyuṣmantaḥ. yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvako'vidyāṃ ca prajānāti, avidyāsamudayaṃ ca prajānāti, avidyānirodhaṃ ca prajānāti, avidyānirodhagāminīṃ pratipadaṃ ca prajānāti — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam. katamā punarāyuṣmanto'vidyā, katamo'vidyāsamudayaḥ, katamo'vidyānirodhaḥ, katamāvidyānirodhagāminī pratipat? yatkhalvāyuṣmanto duḥkhe'jñānam, duḥkhasamudaye'jñānam, duḥkhanirodhe'jñānam, duḥkhanirodhagāminyāṃ pratipadyajñānam — iyamucyata āyuṣmanto'vidyā. āsavasamudayādavidyāsamudayaḥ, āsavanirodhādavidyānirodhaḥ, ayamevāryo'ṣṭāṅgiko mārgo'vidyānirodhagāminī pratipat, tadyathā — samyagdṛṣṭiḥ …(pūrvavat)… samyaksamādhiḥ.
yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvaka evamavidyāṃ prajānātyevamavidyāsamudayaṃ prajānātyevamavidyānirodhaṃ prajānātyevamavidyānirodhagāminīṃ pratipadaṃ prajānāti, sa sarvaśo rāgānuśayaṃ prahāya, pratighānuśayaṃ prativinodya, asmīti dṛṣṭimānānuśayaṃ samudghātya, avidyāṃ prahāya vidyāmutpādya dṛṣṭa eva dharme duḥkhasyāntakaro bhavati — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam.
sādhvāyuṣmanniti khalu te bhikṣava āyuṣmataḥ śāriputrasya bhāṣitamabhyanandyānumodyāyuṣmantaṃ śāriputramuttaraṃ praśnamapṛcchan — syātpunarāyuṣmannanyo'pi paryāyo yathā āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmamiti? syādāyuṣmantaḥ. yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvaka āsavaṃ ca prajānāti, āsavasamudayaṃ ca prajānāti, āsavanirodhaṃ ca prajānāti, āsavanirodhagāminīṃ pratipadaṃ ca prajānāti — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam.
katamaḥ punarāyuṣmanto'savaḥ, katama āsavasamudayaḥ, katama āsavanirodhaḥ, katamāsavanirodhagāminī pratipat? traya ima āyuṣmanta āsavāḥ — kāmāsavo bhavāsavo'vidyāsavaḥ. avidyāsamudayādāsavasamudayaḥ, avidyānirodhādāsavanirodhaḥ, ayamevāryo'ṣṭāṅgiko mārga āsavanirodhagāminī pratipat, tadyathā — samyagdṛṣṭiḥ …(pūrvavat)… samyaksamādhiḥ.
yataḥ khalvāyuṣmanta āryaśrāvaka evamāsavaṃ prajānātyevamāsavasamudayaṃ prajānātyevamāsavanirodhaṃ prajānātyevamāsavanirodhagāminīṃ pratipadaṃ prajānāti, sa sarvaśo rāgānuśayaṃ prahāya, pratighānuśayaṃ prativinodya, asmīti dṛṣṭimānānuśayaṃ samudghātya, avidyāṃ prahāya vidyāmutpādya dṛṣṭa eva dharme duḥkhasyāntakaro bhavati — etāvatāpi khalvāyuṣmanta āryaśrāvakaḥ samyagdṛṣṭirbhavatyṛjugatāsya dṛṣṭirdharme'vetyaprasādena samanvāgata āgata imaṃ saddharmam.
idamavocadāyuṣmāñcchāriputraḥ. āttamanasaste bhikṣava āyuṣmataḥ śāriputrasya bhāṣitamabhyanandiṣuriti.
samyagdṛṣṭisūtraṃ niṣṭhitaṃ navamam.