अकिञ्चनभक्तिवैभवम्

प्रपन्नजनपारिजातं यतिसार्वभौमं रामानुजं दिदृक्षमाणा, जराजीर्णा वलीपलितधूसरा काचिदकिञ्चना स्थविरा कदाचित्तमुपजगाम। कारुण्यपीयूषवर्षिण्या दृष्ट्या तामार्तामालोकमानो देशिकेन्द्रः पप्रच्छ—“कस्ते शुचां हेतुः? का ते वाञ्छा ?” इति।

“भगवन्, दारिद्र्यदावानलदग्धजीविताऽहम्। निसर्गमूकोऽयं मे नप्ता। त्वमेवैनं वाक्प्रदानेन भाषय” इति साश्रुपातं सा दीना सविषादं न्यगदीत्।

“रङ्गेशकटाक्षमन्तरेण कथमुन्मिषेन्नामास्य वाक्शक्तिः? प्रार्थयिष्येऽहं तं करुणापयोनिधिम्। परन्त्वेतदर्थं किमुपायनीकृतं त्वया तस्मै समर्पयितुम्? किं दास्यसि?” इति सस्मितमुखारविन्दो यतिपतिरपृच्छत्।

“आर्य, भैक्ष्यचर्येणैव प्राणान्धारयामि। अहोरात्रं जठरपिठरीपूरणमपि सुदुर्लभं मे। इत्थं दुर्दशापन्ना किं वा प्रदातुमीशीय?” इति सा दीना प्रत्यवादीत्।

“नैतद्वेद्मि। उपायनमन्तरेण न प्रसीदत्यसौ देवः। नितरां स्वार्थपरः खल्वयं रङ्गशायी” इति सपरिहासमुवाच यतिपतिः।

“हा रङ्गनाथ! का नामेयं दारुणा परीक्षा मयि मन्दभाग्यायां विधीयते त्वया?” इति बद्धाञ्जलिपुटा तमेव देवं ध्यायन्ती निस्सहायतया विललाप सा वृद्धा।

“अम्ब, अस्यास्ते शाटिकाया अञ्चले किमपि निबद्धं लक्ष्यते। किमु तत्र?” इति पप्रच्छ यतिराजः।

“नप्त्रे मे केनापि वितीर्णोऽयं गुडखण्डः। अस्यार्धं तेनैव भक्षितम्। उच्छिष्टत्वादमेध्योऽयम्” इति सा व्याजहार।

“भवतु नाम। तमेव देहि। भगवते तमेवोपहारयिष्यामि” इत्युवाच देशिकः।

तदाकर्ण्य तत्रत्या अन्ये परिचारकाश्चुक्रुशुः— “उच्छिष्टोऽयं गुडखण्डो नैव भगवते निवेदनीयः। आगमशास्त्रविरुद्धमेतत्” इति।

तदा यतिराजः शान्तमुद्रया तान्विप्रानवदत्— “भो विप्राः, येन दुग्धेन भगवतोऽभिषेको विधीयते, तत्खलु वत्सोच्छिष्टम्। पञ्चामृतघटकं मक्षिकोच्छिष्टं मधु। कुसुमानि च निवेद्यमानानि भ्रमरपतङ्गोच्छिष्टानि। अभिषेकार्थमाहृतं कावेरीसलिलमपि मकरमीनाद्युच्छिष्टमेव। तस्मादुच्छिष्टत्वमात्रेण न किञ्चिद्वस्तु देवदेवाय निवेदयितुमयोग्यं भवति। भक्तिरेवात्र गरीयसी” इति सयुक्तिकं तान्निवार्य तमेवोच्छिष्टगुडखण्डं परया भक्त्या श्रीरङ्गनाथाय समार्पयत्। तस्मिन्नेव क्षणे तस्या दीनस्थविराया नप्ता परिपूर्णवाक्शक्तिमाप।

तदचिन्त्यमद्भुतं विलोक्य परमानन्दभरिता सा स्थविरा आनन्दाश्रुधारां मुमोच।