भण्डारीरामस्य विक्रमोदयः

अष्टादशाधिकनवदशोत्तरैकसहस्रतमे (१९१८) ख्रिस्ताब्दे बिलासपुरजनपदमेखलायां कस्मिंश्चिद् ग्रामे भण्डारीरामो नाम वीरकुमारो जनिं लेभे। अथ स पञ्चविंशतिं शरदोऽतिवाह्य यौवनमदेनोज्जृम्भमाणो बलूचवाहिन्यां योद्धृत्वमुररीचकार। तदा हि द्वितीयमहायुद्धाख्यं विश्वव्यापि वैशसं प्रावर्तत, यस्मिन् स यापानयोधिनां प्रत्यनीकं सङ्गरभूमिमवातरत्।

अथ कदाचित् कूटवति तुषाराद्रौ व्योमलेहिनि शृङ्गे कश्चन यापानचमूस्कन्धावारो निवेशनं चक्रे। तमेव दुर्गमं द्विषद्गुल्ममाक्रम्योन्मूलयेति सेनापतिभिरादिष्टा बलूचपताकिनी प्रातिष्ठत। तस्यां च यात्रायां सोऽयं भण्डारीरामो ध्वजिन्या मुखेऽतिष्ठत्। यत्र च वैरिबलमवात्सीत्, तस्य गिरेरधिरोहणं पुनः पदे पदे प्राणसंशयमादधानमतीव दुश्चरमाबभौ। तदा वीरोऽसौ धैर्यमवलम्ब्य सहयोद्धॄनित्थमवादीत् — ‘अशक्यमिति पदं शौर्यशालिनां नाभिधानेषु दृश्यते। तस्माद् वयमधुना धृतिं निबध्य पुरोऽभियाम।’

तेऽपि तदादेशशिरोधायिनः कृच्छ्रेण तं गिरिमधिरोढुं प्रचक्रमिरे। अथ शनैः शनैरुपसर्पन्तो यावत्ते द्विषद्बलस्याभ्याशमाजग्मुः, तावदेव प्रत्यर्थिभिर्भीषणाग्निधारा विससृजे। तेनानलप्रहारेण त्रयो योधाः क्षताङ्गा बभूवुः, भण्डारीरामस्याप्युरस्त्वग् दग्धाऽभवत्, पदं च गभीरव्रणेन पङ्गुतामनीयत। एवं सति सा वाहिनी पुरःसरणे विघ्नितप्रायाऽतिष्ठत्। परं स धैर्यधुरीणो न मनागपि स्वधृतेश्चुच्याव। कथञ्चिद्वैरिदृष्टिगोचरादात्मानं गोपायमानः स शनैः शनैररातिशिबिरोपकण्ठं प्रपेदे। तमेवंविधचेष्टितं विलोक्य सपत्नास्तस्योपरि हस्तगोलकाख्यं विस्फोटकं निचिक्षिपुः। तेन तस्य वदने, वक्षसि, गात्रेष्वन्येषु च दारुणा व्रणाः समजायन्त, रुधिरधाराभिश्च तस्य सकलं वपुरभ्यषिच्यत। तथापि रजसाऽऽच्छन्नेऽन्तरिक्षे स प्राणानगणय्य मन्दं मन्दमग्रे प्रससर्प। यदैव च द्विषद्गुल्मं दृग्विषयतामगात्, तदैव स्वान्तिकस्थं हस्तगोलकं तमेव लक्ष्यीकृत्य चितेप। तेन च प्रहारेण रिपुस्कन्धावारो विध्वस्तः, त्रयश्चत्वारो वा तत्रस्था योधिनः पञ्चतामगमन्। भण्डारीरामस्तु तत्क्षणमेव विगलितसंज्ञो भुवि निपपात।

तस्येदृशममानुषं धैर्यातिशयं विलोक्य समुच्छ्वसितशौर्यास्तस्य सहयोधिनो बलूचभटाः पुरः प्रसृत्य न चिरादेव तं द्विषद्गुल्मं हस्तगतं चक्रुः।

इत्थं नितान्तमापद्गतेऽपि स्वप्राणसंशयमकिञ्चित्करं मन्वानः पुरोगामित्वधुरमपरित्यजन् भण्डारीरामो द्विषदां निग्रहे मुख्यं निदानमभूत्। तस्मै चास्य पराक्रमस्य फलरूपेण ‘विक्टोरिया-शौर्यपताका’ नाम परमो वीरोपाधिः प्रददे। भारतस्य स्वातन्त्र्यलाभादनन्तरमपि स भारतीयसेनां सिषेवे। अथ द्व्यधिकद्विसहस्रतमे (२००२) ख्रिस्ताब्दे स इहलोकलीलां सञ्जहार।