सेनापतेरविचलता

एकसप्तत्युत्तरैकोनविंशतिशततमे ख्रिस्ताब्देऽप्रेलमासस्य नवविंशे वासरे, भारतस्य प्रधानमन्त्रिणी श्रीमती इन्दिरागान्धिः कामपि गुरुतरां मन्त्रणां समाहूत्। तत्र किल रक्षावित्तामात्यप्रभृतयो वैदेशिककार्यसचिवपर्यन्ताः समवेता बभूवुः। विशेषेण समाहूतस्तत्र स्थलीयसेनापतिरप्यासीत्।

तदानीमिन्दिरागान्धिः कोपसंरक्तनयना स्थलीयसेनापतिमभिवीक्ष्य, “किं नु विदधासि त्वम्?” इति निगदन्ती, पश्चिमवङ्गमुख्यमन्त्रिप्रहितां तारवार्तां काञ्चिदुत्पीठिकापृष्ठे तरसा निचिक्षेप। तस्यां किल वार्तायामेवं न्यवेदि यत् पूर्वपाकिस्थानतः शरणार्थिजनौघस्य महती वाहिनी भारतं प्रत्याद्रवति।

तत्क्षणं सेनापतिः प्रश्नसूचकया दृशा प्रधानमन्त्रिण्या वदनमाननैक्षिष्ट। अथ सा रोषपरीतचेतोवृत्तिर्निननाद - “अस्मदीया चमूः सत्वरं पूर्वपाकिस्थानं प्रविशेदिति कामयेऽहम्!” इति। “किं तत्र युध्यतामित्याज्ञापयसि?” इति तेन पृष्ठे, “आम्, यद्यात्ययिकी स्थितिः, तर्हि सङ्ग्रामोऽप्यस्माभिः श्लाघनीय एव” इत्याह सा।

“विजिगीषया चेत् युयुत्ससे, तर्हि सुविचिन्तितायां रणनीतावेव मतिराधेया, न पुनः कोपसंवेगे” इति सेनापतिः प्रत्यवदत्। तदाकर्ण्य सा प्रधानमन्त्रिणी भृशं रुषारुणेक्षणा तं ददर्श। स तु धीरप्रकृतिरविकम्पितवाचा पुनरवोचत् - “नायं युद्धायावसरोऽनुकूलः। यदि बाङ्गलादेशस्योत्पत्तिरभिलष्यते, तर्हि प्रथमं तावत् 'मुक्तिवाहिनी' नाम काचित् सेना सङ्घटनीया। यदपि नः साम्प्रतिकं सैन्यबलं, तत् सर्वथाप्यप्रचुरम्। अपरञ्च, निदाघसमये हिमसंघातविद्रवात् हिमाचलस्य पन्थानः सुसञ्चारा सम्पद्यन्ते, येन चेत् चीनदेशः पाकिस्तानस्य साहाय्यमाचिकीर्षेत्, स विनैव महतायासेन हिमालयगिरिमतिलङ्घयेत्। पूर्वपाकिस्थानेऽपि वर्षाकालप्रभावात् सरितः सागरवत् दुस्तरा भवन्ति। अतो नूनं नायं समयो युद्धायाभियुज्यते।”

एतावदुक्ते मन्त्रणापर्यवसानमगमत्, सर्वे चोत्थाय स्वं स्वं स्थानं जिगमिषवः प्रातिष्ठन्त। इन्दिरागान्ध्यास्तु सहजः कश्चन स्वभाव आसीद् यत् सा स्वकीयाज्ञाविलङ्घिनं प्रति 'दीयतां त्यागपत्रम्' इत्यादिशति स्म। तस्या इमं स्वभावमभिज्ञाय सेनापतिः स्वयमेव त्यागपत्रं विरचय्य तस्यै समर्पयत्। सा तु तत् प्रत्याख्याय, “सङ्ग्रामार्थं नूनं काचिद् रणनीतिः सज्जीक्रियताम्” इत्यादिदेश।

यदा भारतेन कालप्रतीक्षणनीतिराश्रिता, तदा पाकिस्तानस्य राष्ट्रपतिर्याह्याखानो नाम रुषाविष्टः भारतं प्रति सङ्ग्राममुदघोषयत्। तावता तु समयेन भारतेनापि युद्धाभिमुखं सकलः सन्नाहः सज्जीकृत आसीत्, मुक्तिवाहिनी चापि सुष्ठु सङ्घटितासीत्। अतएव तस्मिन् महति रणे भारतमेव विजयश्रियं लेभे। केवलं त्रयोदशभिरेव वासरैर्बाङ्गलादेशो नाम नूतनं राष्ट्रं प्रादुरभूत्।

यस्तु प्रधानमन्त्रिण्या रोषमप्यविगणय्य स्वं मतं धैर्यधुरन्धरः सन् प्रावोचत्, स खलु सेनानीः 'माणिकशाहः' इत्याख्यया जगति प्रथितोऽभूत्।